Vì sao trẻ bị chuột rút? Nguyên nhân và cách khắc phục

Trẻ bị chuột rút là tình trạng khá phổ biến khiến nhiều ba mẹ lo lắng, đặc biệt khi cơn đau xuất hiện đột ngột vào ban đêm hoặc sau khi vận động. Bài viết dưới đây Pakey sẽ chia sẻ từ khái niệm, dấu hiệu, nguyên nhân cho đến các hướng dẫn xử trí và phòng ngừa an toàn nhất để bảo vệ sức khỏe cho trẻ.

Chuột rút là gì?

Chuột rút là tình trạng các bó cơ bắp bị co thắt một cách đột ngột và hoàn toàn ngoài ý muốn. Hiện tượng này gây ra những cơn đau dữ dội ở vùng bắp thịt bị ảnh hưởng, làm cho người bệnh gần như không có khả năng cử động hoặc co duỗi vùng cơ đó trong khoảng thời gian từ vài giây cho đến vài phút. Chuột rút có thể xảy ra ở bất kỳ nhóm cơ bắp nào trên cơ thể, nhưng những vị trí thường gặp nhất là ở các vùng cơ bắp lớn phải chịu nhiều áp lực như bắp chân, cơ đùi, hông, dọc theo bàn chân, cơ tay và thậm chí là vùng cơ bụng hoặc cơ liên sườn.

Mặc dù chứng co cơ này có thể xảy ra ở bất kỳ lứa tuổi nào, nhưng nó khá phổ biến ở nhóm trẻ thanh thiếu niên đang trong độ tuổi dậy thì hoặc ở trẻ em có các hoạt động thể chất với cường độ cao. Tình trạng này cũng rất hay xuất hiện vào những thời điểm trẻ đang ngủ say vào ban đêm, khi trẻ vừa mới thức giấc vào buổi sáng, hoặc ngay trong lúc cơ thể đang phải vận động liên tục.

Dấu hiệu khi trẻ bị chuột rút

Để nhận biết chính xác trẻ bị chuột rút không, phụ huynh có thể dựa vào các biểu hiện cụ thể sau đây:

• Trẻ đột ngột kêu đau ở bắp chân, bàn chân hoặc đùi: Đây là dấu hiệu đầu tiên và rõ ràng nhất do các bó cơ bị gồng thắt cực độ, khiến trẻ nhỏ có thể khóc thét lên vì sợ hãi và đau đớn.
• Cơ bắp bị co cứng và khó duỗi ra: Khi ba mẹ dùng tay sờ vào vị trí trẻ đang kêu đau, sẽ cảm nhận được vùng cơ tại đó đang bị co cứng lại tạo thành một khối rắn chắc bất thường.
• Trẻ khó cử động hoặc đi lại trong vài phút: Việc co cơ đột ngột làm trẻ mất đi khả năng kiểm soát vận động tạm thời, khiến mọi cử động dù là nhẹ nhất cũng đều trở nên vô cùng khó khăn.
• Vùng cơ bị chuột rút có cảm giác căng và đau: Ngay cả khi trẻ cố gắng đứng yên, vùng bắp thịt bị ảnh hưởng vẫn trong trạng thái cực kỳ căng thẳng, mang lại cảm giác nhức nhối khó tả.
• Cơn đau giảm dần sau vài phút: Đặc trưng của hiện tượng này là nó chỉ mang tính chất nhất thời. Cơn đau sẽ từ từ dịu đi và biến mất sau một vài phút co thắt, trẻ có thể hoạt động lại bình thường nhưng vùng cơ đó có thể còn hơi ê ẩm hoặc tê mỏi nhẹ.

Nguyên nhân trẻ bị chuột rút là gì?

Có rất nhiều tác nhân khác nhau dẫn đến tình trạng trẻ bị chuột rút, dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất:

Thiếu khoáng chất cần thiết

Trong giai đoạn phát triển, nếu chế độ dinh dưỡng hàng ngày của trẻ không cung cấp đầy đủ các loại khoáng chất cực kỳ quan trọng như canxi, kali, magie, và natri thì nguy cơ bị co rút cơ sẽ tăng cao. Đây là những vi khoáng chất đóng vai trò sống còn trong việc duy trì, điều hòa các hoạt động dẫn truyền thần kinh cơ bình thường của cơ thể. Việc thiếu hụt chúng dễ dàng dẫn đến tình trạng mất cân bằng điện giải và kích thích co thắt cơ ngoài ý muốn.

Trẻ vận động quá sức

Việc tham gia các môn thể thao với cường độ cao hoặc say sưa chạy nhảy, nô đùa cùng các loại đồ chơi vận động suốt một ngày dài sẽ khiến hệ thống cơ bắp của trẻ dễ bị rơi vào trạng thái mệt mỏi, quá tải. Trong quá trình hoạt động liên tục này, lượng đường dự trữ ở gan bị tiêu hao vô cùng nhanh chóng, đồng thời cơ thể cũng tích tụ nhiều axit lactic tại các vùng cơ bắp. Nếu không được nghỉ ngơi để phục hồi năng lượng kịp thời, hiện tượng co thắt cơ là hệ quả tất yếu.

Thiếu nước

Cơ thể trẻ nhỏ khi vận động, chạy nhảy thường đổ rất nhiều mồ hôi, dẫn tới việc hao hụt đi một lượng nước và chất điện giải đáng kể. Nếu trẻ uống ít nước, hoặc sử dụng nhiều loại thức uống lợi tiểu như trà, cơ thể sẽ lâm vào tình trạng thiếu nước trầm trọng. Điều này trực tiếp làm mất cân bằng điện giải, đặc biệt là giảm nồng độ muối khoáng trong máu, từ đó kích thích co rút cơ bắp.

Tư thế ngủ không phù hợp

Hệ thần kinh và mạch máu rất dễ bị chèn ép nếu trẻ có thói quen đứng, quỳ gối, hoặc ngồi trong một tư thế quá lâu. Đặc biệt, cấu trúc các cơ bắp ở phần chi dưới thường khá ngắn, nên khi trẻ ngủ với tư thế cong gập chân kéo dài mà không duỗi thẳng ra, mạch máu sẽ bị cản trở lưu thông. Lúc này, chỉ cần một cử động cựa quậy hoặc duỗi chân nhẹ nhàng trong giấc ngủ cũng đủ dẫn đến vọp bẻ.

Xem thêm:

Đâu là tư thế ngủ của trẻ thông minh?

Giai đoạn trẻ đang phát triển

Giai đoạn tiền dậy thì và dậy thì là lúc cơ thể trẻ có những bước nhảy vọt về chiều cao và cân nặng. Sự phát triển vượt bậc của hệ thống xương khớp đôi khi tạo ra những áp lực tạm thời lên hệ thống dây chằng và cơ bắp xung quanh chưa kịp thích ứng. Điều này lý giải tại sao trẻ em ở độ tuổi đang lớn lại có tần suất kêu đau mỏi chân tay và vọp bẻ cao hơn hẳn các nhóm tuổi khác.

Căng thẳng kéo dài

Yếu tố tâm lý đóng một vai trò nhất định đối với sức khỏe thể chất. Khi trẻ phải đối mặt với áp lực học hành, thi cử, hoặc những lo âu từ các mối quan hệ gia đình, bạn bè, sự cân bằng hormone bên trong cơ thể có thể bị phá vỡ. Tình trạng căng thẳng kéo dài khiến nhịp tim tăng nhanh, huyết áp tăng cao, qua đó cũng làm gia tăng nguy cơ gặp phải cơn co rút cơ bất ngờ.

Bệnh lý tiềm ẩn

Bên cạnh những lý do sinh lý, tình trạng co cơ liên tục còn có thể là biểu hiện của một số vấn đề về bệnh lý. Điển hình là tình trạng suy giảm hệ thống tĩnh mạch ở chân, thiểu năng tuyến giáp, xơ gan, tiểu đường, thiếu máu, hay các chứng rối loạn chức năng thần kinh khác. Nếu tình trạng đau cơ xuất hiện thường xuyên, gia đình tuyệt đối không nên chủ quan.

Hướng dẫn cách xử lí và phòng ngừa khi trẻ bị chuột rút

Để giúp con yêu vượt qua cơn đau một cách nhanh chóng cũng như giảm thiểu rủi ro bị tái phát, phụ huynh hãy chú ý áp dụng các phương pháp hữu ích sau đây:

Các xử lí:

• Dùng bàn tay xoa bóp và ấn nhẹ nhàng xung quanh bó cơ đang bị căng cứng nhằm giúp máu được lưu thông trở lại, làm xoa dịu và giảm dần cường độ của cơn đau
• Nếu trẻ bị đau ở bắp chân, hãy vươn duỗi chân từ từ và gập nhẹ bàn chân về phía đầu gối. Nếu đau ở đùi, hãy nhờ người nâng cao gót chân và ấn đầu gối xuống để giãn cơ hiệu quả
• Dùng một chiếc khăn ấm chườm lên vùng đau, hoặc cho bé tắm nước nóng để nhiệt độ lan tỏa giúp các múi cơ bắp đang gồng cứng được thư giãn, mềm ra nhanh chóng
• Nhanh chóng pha cho trẻ một ly nước ấm, trà đường, nước chanh hoặc nước cam để bù lại lượng nước, lượng đường và tái cân bằng điện giải cho cơ thể
• Khi cơn đau thắt đã có dấu hiệu thuyên giảm, hãy dìu bé đứng dậy, đi bộ thật chậm rãi quanh nhà để kích thích quá trình tuần hoàn máu
• Khuyến khích trẻ thực hiện các bài tập xoay nhẹ khớp cổ chân, cử động gập duỗi biên độ nhỏ để giải phóng sự ứ đọng axit lactic
• Bố trí cho bé không gian yên tĩnh, an toàn để ngả lưng nghỉ ngơi, tuyệt đối tránh việc để bé tiếp tục các hoạt động thể lực mạnh ngay sau đó vì sẽ làm cơ bị quá tải
• Trong các bữa ăn chính, mẹ hãy tăng cường thêm những thực phẩm dồi dào khoáng chất thiết yếu tốt cho hệ cơ như chuối, sữa, trứng, rau xanh, lựu, xoài…

Các phòng ngừa:

• Xây dựng một chế độ ăn uống khoa học, phong phú, cân đối các nhóm chất đạm, vitamin. Ba mẹ có thể bổ sung thêm viên uống canxi hoặc thực phẩm chức năng theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
• Tập cho trẻ thói quen chủ động uống nước đều đặn ngay cả khi không thấy khát, luôn chú ý bổ sung nước trước, trong và sau mỗi lần vận động mạnh.
• Nhắc nhở con phải làm nóng cơ thể, thực hiện thao tác giãn cơ thật kỹ lưỡng trước khi bơi lội, chơi thể thao để hệ cơ bắp có thời gian thích ứng, tránh hiện tượng chấn thương co rút.
• Khuyên trẻ nằm duỗi chân thoải mái khi ngủ. Có thể cho trẻ tập vươn tay chân hoặc đạp xe trên không một cách thong thả từ 5-10 phút ngay trên giường để mạch máu lưu thông tốt hơn về đêm.

Trẻ bị chuột rút khi nào cần đưa đi khám?

Phần lớn các cơn co thắt cơ đều lành tính và không để lại hậu quả nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu trẻ bị chuột rút với một tần suất dày đặc bất thường, lặp đi lặp lại nhiều lần làm ảnh hưởng trầm trọng đến giấc ngủ, ba mẹ cần phải lưu tâm đưa con đi khám ngay.

Ngoài ra, nếu cơn đau kéo dài không dứt, xuất hiện tình trạng yếu cơ, vùng cơ bắp bị sưng tấy, đỏ ửng hay da đổi màu, kèm theo cơ thể xanh xao mệt mỏi, tiểu nhiều, thì đó có thể là dấu hiệu cảnh báo của bệnh lý tiềm ẩn. Bác sĩ sẽ thực hiện khám lâm sàng và các xét nghiệm cần thiết để chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây bệnh.

Có thể bạn quan tâm:

Trẻ ngủ hay giật mình: Nguyên nhân và cách cải thiện

Trẻ ngủ nghiến răng có sao không? Cách xử lý như thế nào?

Câu hỏi thường gặp

Trẻ bị chuột rút thiếu chất gì?

Những chất vô cùng quan trọng đó chính là Canxi, Kali, Magie và Natri. Để bù đắp hiệu quả, ba mẹ nên tăng cường các loại thực phẩm giàu khoáng chất tự nhiên như chuối, rau xanh thẫm, các loại đậu, trứng và sữa vào trong khẩu phần ăn hàng ngày của bé.

Trẻ bị chuột rút bao lâu thì khỏi?

Thời gian để một cơn co thắt cơ bắp tự phục hồi thường diễn ra khá nhanh chóng, chủ yếu kéo dài từ vài giây cho đến khoảng vài phút là các cơ bắp sẽ tự động giãn ra và mềm lại. Trong một số ít các trường hợp diễn biến nặng nề hơn, cơn đau có thể kéo dài lên đến trên 10 phút. Ngay cả khi các triệu chứng gồng cứng dữ dội đã chấm dứt, trẻ nhỏ vẫn có khả năng cảm thấy vùng bắp thịt bị ảnh hưởng có sự ê ẩm, đau mỏi và hơi tê thêm một lúc sau đó.

Trẻ bị chuột rút uống thuốc gì?

Ba mẹ tuyệt đối không được tự ý cho trẻ uống bất kỳ loại thuốc giảm đau hay thuốc điều trị nào khi chưa có sự thăm khám và đồng ý của bác sĩ chuyên khoa. Mặc dù người lớn có thể sử dụng các nhóm thuốc như ibuprofen hay acetaminophen để xoa dịu đau nhức, nhưng việc dùng tùy tiện cho trẻ nhỏ có thể để lại rất nhiều tác dụng phụ khó lường. Cách an toàn nhất là gia đình nên áp dụng biện pháp xoa bóp, chườm ấm thư giãn, nếu bệnh không đỡ thì cần đưa trẻ tới bệnh viện.

Bài viết đã giúp ba mẹ hiểu rõ nguyên nhân và cách xử lý khi trẻ bị chuột rút. Việc chăm sóc đúng cách và duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh sẽ giúp hạn chế tình trạng này và hỗ trợ trẻ phát triển khỏe mạnh hơn.