Rối loạn giấc ngủ ở trẻ em có những loại nào? Nguyên nhân do đâu?

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ em là vấn đề phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ trong quá trình chăm sóc trẻ nhỏ. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ mà còn tác động trực tiếp đến sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ. Hiểu rõ các dạng rối loạn và nguyên nhân sẽ giúp cha mẹ có hướng xử lý phù hợp. Bài viết dưới đây Pakey sẽ chia sẻ về rối loạn giấc ngủ ở trẻ em và cách cải thiện hiệu quả.

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ em là gì?

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ em là tình trạng trẻ gặp phải những khó khăn trong việc bắt đầu đi vào giấc ngủ, duy trì giấc ngủ, giấc ngủ bị gián đoạn, không sâu hoặc có những hành vi bất thường xuất hiện trong khi ngủ. Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, đây là cụm từ mô tả một giai đoạn khi em bé trước đó đang ngủ rất tốt đột nhiên thức dậy nhiều lần vào ban đêm, thời gian ngủ ngắn hơn hẳn mà không có bất kỳ lý do rõ ràng nào.

Tình trạng này có thể chỉ diễn ra trong vài tuần nhưng cá biệt cũng có những trẻ bị kéo dài đến vài tháng. Nhu cầu giấc ngủ của mỗi trẻ sẽ thay đổi tùy thuộc vào từng độ tuổi phát triển. Ví dụ, trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi ngủ theo nhu cầu với tổng thời gian có thể lên đến 18-20 giờ mỗi ngày, chia thành nhiều giấc. Trong khi đó, trẻ từ 2,5 đến 5 tuổi chủ yếu ngủ vào ban đêm và rất ít ngủ ngày do tiếp nhận nhiều kích thích từ thế giới xung quanh. 

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ nhỏ có những dạng nào?

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ em có nhiều dạng khác nhau, mỗi dạng có biểu hiện và mức độ ảnh hưởng riêng. Việc nhận diện đúng sẽ giúp can thiệp kịp thời. Dưới đây là 8 dạng rối loạn giấc ngủ mà trẻ thường gặp:

Mất ngủ

Mất ngủ là một dạng rối loạn rất phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 20–30% trẻ nhỏ. Tình trạng này thường gặp ở trẻ khó ngủ, với biểu hiện như trằn trọc kéo dài, khó đi vào giấc ngủ, dễ tỉnh giấc giữa đêm hoặc thức dậy quá sớm và không thể ngủ lại. Điều này khiến giấc ngủ của trẻ bị gián đoạn và không đảm bảo chất lượng. Ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, mất ngủ thường do hành vi chống đối, quấy khóc đòi chơi hoặc yêu cầu phải có người lớn kề cận mới chịu ngủ. Trong khi đó, ở trẻ lớn hơn, mất ngủ có thể xuất phát từ phản xạ có điều kiện do lo âu, căng thẳng hoặc các trải nghiệm tiêu cực.

Ngưng thở khi ngủ

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) xảy ra khi các mô mềm trong cổ họng của trẻ cản trở luồng không khí đi qua đường thở, dẫn đến hiện tượng ngừng thở tạm thời trong khi ngủ. Tình trạng này ảnh hưởng từ 1–5% trẻ em và thường có các triệu chứng rõ rệt như ngáy to, những cơn ngừng thở ngắn mà cha mẹ có thể dễ dàng quan sát thấy, đi kèm với việc trẻ luôn buồn ngủ vào ban ngày. Nguyên nhân chủ yếu thường do trẻ bị béo phì, phì đại amidan, VA hoặc có dị tật cấu trúc đường hô hấp.

Ngủ ngáy

Khoảng 10–17% trẻ em có biểu hiện ngủ ngáy, đây là âm thanh phát ra do sự rung động của các mô mềm trong cổ họng khi trẻ hít thở lúc ngủ. Mặc dù không phải trường hợp ngủ ngáy nào cũng là bệnh lý nghiêm trọng, nhưng nếu trẻ ngáy to và thường xuyên, kèm theo giật mình tỉnh giấc, thì đây có thể là dấu hiệu cảnh báo của hội chứng ngưng thở khi ngủ.

Hoảng sợ khi ngủ

Hoảng sợ khi ngủ hay cơn kinh hoàng ban đêm thường xảy ra ở độ tuổi từ 1 đến 8 tuổi. Trẻ đang ngủ được vài giờ thì đột nhiên ngồi dậy, vùng vẫy, la hét và khóc lóc thảm thiết. Mặc dù mắt trẻ mở to, biểu lộ sự căng thẳng và sợ hãi tột độ, nhưng thực chất trẻ dường như vẫn đang ngủ. Đặc điểm của cơn hoảng sợ là người mẹ không thể dỗ dành, làm dịu hoặc đánh thức trẻ tỉnh hẳn được. Cơn kéo dài khoảng 10–15 phút rồi trẻ ngủ thiếp đi và sáng hôm sau không lưu lại bất kỳ ký ức nào.

Ngủ nhiều

Ngủ nhiều hay buồn ngủ quá mức vào ban ngày thực chất không phải là một bệnh lý độc lập, mà là dấu hiệu cho thấy giấc ngủ ban đêm của trẻ bị gián đoạn trầm trọng do ngưng thở khi ngủ hoặc mất ngủ. Có khoảng 10–20% trẻ em gặp biểu hiện ngủ gật, lơ đờ, giảm khả năng tập trung vào ban ngày. Đôi khi, do quá mệt mỏi, phản ứng của trẻ lại biểu hiện dưới dạng tăng động, bồn chồn hoặc hung hăng, dễ gây nhầm lẫn với các chứng rối loạn hành vi khác.

Mộng du

Mộng du hay còn gọi là cơn miên hành là hiện tượng trẻ bị mộng du thực hiện các hành vi có vẻ có chủ đích trong khi vẫn đang ngủ sâu. Tình trạng này thường xảy ra sau khi ngủ khoảng 1–2 giờ, thuộc giai đoạn ngủ sâu của chu kỳ giấc ngủ. Khi đó, trẻ có thể ngồi dậy, đi lại, mở cửa, mặc quần áo hoặc thậm chí ăn uống.

Trong cơn mộng du, trẻ có thể mở mắt nhưng hoàn toàn không nhận thức được xung quanh, kéo dài dưới 30 phút và sáng hôm sau trẻ không hề nhớ gì về những việc mình đã làm. Tỷ lệ gặp chứng mộng du khá cao, chiếm khoảng 10–15% ở trẻ độ tuổi 5–12 tuổi, đặc biệt bé trai bị nhiều hơn bé gái.

Nghiến răng

Nghiến răng là hiện tượng trẻ siết chặt hoặc nghiến mạnh hai hàm răng lại với nhau tạo ra âm thanh kèn kẹt trong lúc ngủ. Khoảng 15% trẻ em mắc phải tình trạng này. Nguyên nhân thường bắt nguồn từ tâm lý căng thẳng, lo âu, yếu tố di truyền hoặc các khiếm khuyết về cấu trúc răng hàm mặt. Nếu trẻ ngủ nghiến răng kéo dài, có thể dẫn đến bị mòn men răng, đau hàm và nhức đầu.

Hội chứng chân không yên

Hội chứng chân không yên (RLS) ảnh hưởng tới khoảng 2–4% trẻ em. Đây là một rối loạn vận động đặc trưng bởi cảm giác vô cùng khó chịu, tê, râm ran hoặc như kiến bò ở chân, tạo ra sự thôi thúc mãnh liệt khiến trẻ buộc phải cử động chân, đặc biệt là vào buổi tối khi đang nằm nghỉ ngơi. Trẻ mắc hội chứng này rất khó nằm yên và thường xuyên bị thức giấc giữa đêm. Thiếu hụt sắt trong cơ thể và yếu tố di truyền là nguyên nhân chính gây ra RLS.

Nguyên nhân rối loạn giấc ngủ ở trẻ em là gì?

Có rất nhiều nguyên nhân khác nhau cản trở giấc ngủ của trẻ, bao gồm cả yếu tố sinh lý, tâm lý, hành vi và các bệnh lý nội khoa.

• Đặc điểm sinh lý theo độ tuổi: Giấc ngủ được chia làm hai pha REM và NREM. Ở người lớn, pha REM chỉ chiếm 25%, nhưng ở trẻ sơ sinh, tỷ lệ này lên đến 50%. Trong giấc ngủ REM, nhịp tim, nhịp hô hấp tăng tốc và não bộ hoạt động chuyển hóa mạnh mẽ, khiến trẻ vô cùng nhạy cảm và dễ bị tỉnh giấc bởi những tác động rất nhỏ. Ngoài ra, những giai đoạn phát triển thể chất như chuẩn bị mọc răng, học bò, học đi cũng khiến trẻ bứt rứt, quấy khóc ban đêm.
• Thói quen sinh hoạt và môi trường: Những thói quen ngủ không nhất quán, thiếu giờ giấc cố định hoặc việc trẻ có thói quen sử dụng điện thoại, thiết bị điện tử trước giờ ngủ sẽ cản trở quá trình tiết melatonin (hormone gây buồn ngủ). Bên cạnh đó, không gian phòng ngủ chật chội, quá nhiều ánh sáng, ồn ào hoặc nhiệt độ quá nóng/quá lạnh đều làm suy giảm chất lượng giấc ngủ.
• Yếu tố tâm lý: Trẻ nhỏ rất nhạy cảm với sự thay đổi của môi trường xung quanh. Việc mới bắt đầu đi học, thay đổi chỗ ở, bị la mắng, sợ hãi bóng tối hoặc áp lực bài vở đều có thể làm khởi phát chứng mất ngủ và những cơn ác mộng.
• Bệnh lý và di truyền: Trẻ bị béo phì có nguy cơ rất cao mắc chứng ngưng thở khi ngủ. Các bệnh lý như hen suyễn, viêm mũi dị ứng, tác dụng phụ của một số loại thuốc điều trị dị ứng cũng khiến trẻ khó ngủ.

Đọc thêm:

Giấc ngủ REM là gì? Những điều cần biết về giấc ngủ REM

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ em có nguy hiểm không?

Tình trạng rối loạn giấc ngủ ở trẻ em nếu kéo dài sẽ cực kỳ nguy hiểm vì nó tước đi khoảng thời gian quan trọng nhất để cơ thể trẻ phục hồi, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển toàn diện của bé.

Vào ban đêm, đặc biệt trong lúc ngủ sâu, tuyến yên trong não trẻ sẽ tiết ra lượng lớn hormone tăng trưởng (GH). Nếu giấc ngủ liên tục bị chia nhỏ, quá trình này sẽ bị đình trệ, khiến trẻ phát triển chậm, còi cọc và không đạt được chiều cao tối ưu. Mất ngủ cũng làm suy yếu hệ thống miễn dịch, khiến trẻ dễ bị tấn công bởi các bệnh lý viêm nhiễm thông thường như cảm cúm, rối loạn tiêu hóa.

Về mặt tinh thần và trí tuệ, bộ não không được nghỉ ngơi đủ sẽ làm giảm khả năng ghi nhớ ngắn hạn, khiến trẻ học tập sa sút, mất tập trung. Trẻ thiếu ngủ thường xuyên có nguy cơ gặp các rối loạn về hành vi, cảm xúc bất ổn, trở nên cáu kỉnh, nhút nhát hoặc phản ứng bốc đồng, ảnh hưởng xấu đến quá trình hình thành nhân cách và các mối quan hệ xã hội.

Cách khắc phục rối loạn giấc ngủ ở trẻ em

• Vệ sinh giấc ngủ chuẩn mực: Phụ huynh cần thiết lập một đồng hồ sinh học nghiêm ngặt cho con bằng cách quy định giờ lên giường và giờ thức dậy đồng nhất mỗi ngày, kể cả vào dịp cuối tuần. Đặc biệt, cần cách ly trẻ khỏi ánh sáng xanh của các thiết bị điện tử ít nhất 1 giờ trước khi ngủ. Nên khuyến khích trẻ vận động thể chất ngoài trời vào ban ngày để tiêu hao năng lượng và hấp thụ ánh sáng tự nhiên.
• Giảm thiểu căng thẳng cho trẻ: Hãy dành khoảng 15-30 phút trước khi ngủ để trò chuyện, đọc truyện, vỗ về để trẻ có cảm giác an toàn, thư giãn hoàn toàn. Phụ huynh không bao giờ được sử dụng phòng ngủ như một nơi để phạt trẻ, tránh hình thành tâm lý ám ảnh, chống đối mỗi khi phải vào phòng ngủ.
• Tối ưu hóa không gian phòng ngủ: Một môi trường ngủ lý tưởng cho trẻ phải đảm bảo các yếu tố thật yên tĩnh, ánh sáng dịu nhẹ và duy trì nhiệt độ mát mẻ, thông thoáng.
• Thăm khám y khoa chuyên sâu: Khi tình trạng rối loạn của trẻ kéo dài trên 2 tuần, trẻ có biểu hiện ngưng thở, mộng du liên tục hoặc học tập sa sút nghiêm trọng, phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện để làm các xét nghiệm như điện não đồ hoặc đo đa ký giấc ngủ để bác sĩ tư vấn phác đồ điều trị chuyên biệt.

Câu hỏi thường gặp

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ em có cần uống thuốc không?

Không. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua và cho trẻ sử dụng các loại thuốc ngủ hay thuốc an thần. Việc sử dụng thuốc phải cực kỳ thận trọng và chỉ được áp dụng khi có chỉ định, giám sát trực tiếp từ các bác sĩ chuyên khoa thần kinh hoặc nhi khoa, bởi các loại thuốc này có thể gây tác dụng phụ ảnh hưởng đến hệ thần kinh đang phát triển của trẻ. Ưu tiên hàng đầu vẫn là thay đổi thói quen và môi trường sống.

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ em có thể tự khỏi không?

Có. Đối với một số dạng rối loạn mang tính chất sinh lý theo độ tuổi như cơn mộng du hay cơn hoảng sợ ban đêm, tình trạng này thường có xu hướng tự thuyên giảm và biến mất khi trẻ lớn lên, do hệ thần kinh đã phát triển ổn định và hoàn thiện hơn. Tuy nhiên, nếu rối loạn do các yếu tố bệnh lý thì cần phải can thiệp y tế.

Bài viết trên đã giúp bạn hiểu rõ về rối loạn giấc ngủ ở trẻ em, từ các dạng thường gặp đến nguyên nhân và cách khắc phục hiệu quả. Hy vọng những thông tin này sẽ hỗ trợ cha mẹ nhận biết sớm và cải thiện tình trạng rối loạn giấc ngủ ở trẻ em, giúp trẻ phát triển toàn diện hơn. Nếu còn thắc mắc cần được giải đáp, bạn đọc vui lòng liên hệ với Pakey theo thông tin sau:

• Địa chỉ: Tầng 4, B3-D7, ngõ 25 Thọ Tháp, Dịch Vọng, Cầu Giấy, Hà Nội
• Hotline: 0968501561
• Website: Pakey.vn
• Fanpage: https://www.facebook.com/pakey.official
• Email chăm sóc khách hàng: cskh@pakey.vn
• Email tư vấn bán hàng: sales@pakey.vn

Nếu bạn cần tư vấn thêm, hãy gọi ngay chúng tôi: 0968 501 561 nhé!