Trẻ bị mộng du: Nguyên nhân, triệu chứng và cách xử lí

Trẻ bị mộng du là tình trạng khiến nhiều ba mẹ lo lắng khi bất ngờ thấy con đi lại hoặc nói chuyện trong lúc ngủ. Vậy trẻ bị mộng du có nguy hiểm không và ba mẹ cần xử lý như thế nào để đảm bảo an toàn cho con? Bài viết dưới đây Pakey sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và cách chăm sóc hiệu quả, dễ áp dụng.

Trẻ bị mộng du là gì?

Trẻ bị mộng du (sleepwalking) là một dạng rối loạn giấc ngủ khá phổ biến, khiến trẻ vô thức đứng dậy, đi lại hoặc thực hiện các hành vi khác trong khi vẫn đang ngủ. Tình trạng này thường xảy ra khi chu kỳ giấc ngủ của trẻ đang chuyển từ giai đoạn ngủ sâu hay còn gọi là giấc ngủ không REM sang giai đoạn ngủ nông hơn hoặc chuẩn bị thức dậy.

Hiện tượng này diễn ra chủ yếu ở trẻ em, phổ biến nhất là trong độ tuổi từ 4 đến 8 tuổi. Hầu hết các cơn mộng du sẽ bắt đầu xuất hiện trong khoảng từ 1 đến 2 giờ sau khi trẻ chìm vào giấc ngủ ban đêm và thường kéo dài trong khoảng thời gian từ 5 đến 15 phút. Điều đặc biệt là trẻ sẽ hoàn toàn không nhận thức được bản thân đang làm gì và không thể trả lời các câu hỏi của người xung quanh.

Có thể bạn quan tâm:

Giấc ngủ REM là gì? Những điều cần biết về giấc ngủ REM

Nguyên nhân trẻ bị mộng du

Cho đến nay, các chuyên gia y tế vẫn chưa thể xác định được nguyên nhân chính xác 100% gây ra chứng mộng du. Tuy nhiên, qua các nghiên cứu, tình trạng này được cho là có liên quan mật thiết đến các yếu tố sinh lý và tâm lý sau đây:

Hệ thần kinh của trẻ chưa phát triển hoàn thiện

Trong những năm tháng đầu đời, não bộ và hệ thần kinh của trẻ vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Các yếu tố sinh lý như bị sốt cao, nhiễm trùng hoặc những rối loạn thần kinh nhẹ trong giai đoạn cơ thể chưa hồi phục hoàn toàn có thể làm ảnh hưởng đến chu kỳ giấc ngủ. Khi cơ thể đang chịu áp lực hoặc căng thẳng do bệnh lý, não bộ của trẻ dễ bị kích thích bất thường trong lúc ngủ, dẫn đến các cơn mộng du.

Thiếu ngủ hoặc ngủ không đủ giấc

Giấc ngủ không đủ thời lượng hoặc lịch sinh hoạt không đều đặn là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất. Việc trẻ thường xuyên đi ngủ muộn, ngủ ít, thói quen ngủ kém khoa học hoặc bị đánh thức nhiều lần trong đêm sẽ khiến chu kỳ giấc ngủ bị rối loạn nghiêm trọng. Khi đó, não bộ sẽ gặp khó khăn để đạt được trạng thái ngủ sâu ổn định, làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các hành vi vô thức.

Căng thẳng hoặc thay đổi tâm lý

Những tác động tiêu cực đến tâm lý như căng thẳng kéo dài, lo âu, hoảng sợ thường xuyên có thể tác động trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ. Bên cạnh đó, sự thay đổi môi trường sống đột ngột, ví dụ như bắt đầu đi học xa nhà, hoặc trẻ phải ngủ ở một nơi xa lạ, không quen thuộc cũng làm giấc ngủ bị gián đoạn, từ đó khiến não bộ dễ rơi vào trạng thái mộng du.

Tác dụng phụ của thuốc

Một nguyên nhân khác cần lưu ý là do trẻ đang sử dụng một số loại thuốc điều trị bệnh. Việc dùng các loại thuốc như thuốc an thần, thuốc kháng histamin, hoặc các chất kích thích có thể gây ra tác dụng phụ làm thay đổi cấu trúc giấc ngủ tự nhiên và kích hoạt các cơn mộng du.

Yếu tố di truyền

Di truyền đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Theo thống kê khoa học, nếu cha mẹ hoặc người thân ruột thịt trong gia đình từng có tiền sử mắc chứng mộng du, trẻ sẽ có nguy cơ cao kế thừa đặc điểm này và gặp phải tình trạng tương tự.

Triệu chứng khi trẻ bị mộng du

Mộng du không chỉ đơn thuần là việc đi bộ vô thức, mà còn bao gồm một loạt các biểu hiện đa dạng khác. Dưới đây là các triệu chứng phổ biến nhất:

• Trẻ ngồi dậy hoặc đi lại khi đang ngủ: Trẻ có thể đột ngột ngồi bật dậy trên giường, lặp đi lặp lại các chuyển động hoặc thức dậy và đi bộ lang thang xung quanh nhà mà không có mục đích rõ ràng.
• Ánh mắt mở nhưng không phản ứng: Mặc dù đang ngủ, đôi mắt của trẻ trông có vẻ như đang mở to và tỉnh táo. Tuy nhiên, ánh mắt thường đờ đẫn và trẻ hoàn toàn không có phản hồi khi bạn cố gắng giao tiếp hay gọi tên.
• Nói chuyện hoặc lẩm bẩm khi ngủ: Trong cơn mộng du, trẻ có thể nói chuyện, lẩm bẩm hoặc thốt ra những câu nói lộn xộn, hoàn toàn không có ý nghĩa.
• Thực hiện các hành động quen thuộc: Trẻ có xu hướng lặp lại những hành vi thường ngày như mở và đóng cửa, tự mặc hoặc cởi quần áo. Thậm chí, trẻ có thể thực hiện những hành vi không thích hợp như đi vệ sinh vào trong tủ quần áo hoặc góc nhà.
• Di chuyển chậm và thiếu phối hợp: Trẻ thường có biểu hiện chệnh choạng, các thao tác cử động vô cùng lóng ngóng và vụng về.
• Khó đánh thức khi đang mộng du: Sẽ mất rất nhiều công sức để có thể gọi trẻ tỉnh dậy trong lúc này. Nếu cố gắng đánh thức, trẻ thường cảm thấy vô cùng bối rối và mất phương hướng.
• Không nhớ gì sau khi tỉnh dậy: Trẻ sẽ không có bất kỳ ký ức nào về những hành động mình đã làm vào buổi sáng hôm sau khi tỉnh giấc.

Cách xử lí và chăm sóc trẻ khi bị mộng du

Cách xử lý khi trẻ đang mộng du

Khi phát hiện con đang mộng du, điều quan trọng nhất là cha mẹ cần giữ bình tĩnh và nhẹ nhàng dìu trẻ quay trở lại giường. Tuyệt đối không được quát tháo, rung lắc mạnh hay cố tình đánh thức trẻ dậy đột ngột, vì điều này có thể khiến con hoảng sợ, mất phương hướng và làm tình trạng mộng du trở nên tồi tệ hơn. Sáng hôm sau, bạn cũng không nên kể lại sự việc để tránh làm con mang tâm lý lo lắng, sợ hãi trước giờ đi ngủ.

Để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho trẻ trong lúc vô thức, cha mẹ cần đóng và khóa chặt tất cả cửa ra vào, cửa sổ vào ban đêm, đồng thời có thể lắp thêm chuông báo động ở cửa hoặc cất chìa khóa ngoài tầm với của con. Bên cạnh đó, hãy lắp thanh chắn cầu thang, tuyệt đối không cho trẻ mộng du ngủ giường tầng và nhớ giảm nhiệt độ bình nóng lạnh để phòng ngừa rủi ro bị bỏng.

Không gian phòng ngủ và lối đi lại trong nhà cần được dọn dẹp thật gọn gàng. Cha mẹ hãy cất gọn những vật dụng dễ làm trẻ vấp ngã, các đồ vật sắc nhọn hoặc đồ dễ vỡ xung quanh giường ngủ để hạn chế tối đa nguy cơ chấn thương.

Cách chăm sóc khi trẻ bị mộng du

Bên cạnh xử lý tình huống, ba mẹ cần điều chỉnh thói quen sinh hoạt để cải thiện tình trạng này:

• Xây dựng cho trẻ thói quen đi ngủ và thức dậy vào một khung giờ cố định mỗi ngày, duy trì nếp sinh hoạt này ngay cả vào những ngày cuối tuần.
• Đảm bảo không gian ngủ của con luôn được giữ ở nhiệt độ dễ chịu, ánh sáng tối đa được che chắn và giảm thiểu hoàn toàn mọi tiếng ồn xung quanh.
• Thư giãn trước khi ngủ bằng cách cho trẻ tắm nước ấm, đọc sách, hạn chế tuyệt đối việc sử dụng tivi, điện thoại trước giờ ngủ. Hãy thay thế bằng một thói quen thư giãn nhẹ nhàng để làm dịu hệ thần kinh.
• Khuyến khích trẻ đi tiểu để thải hết nước trong bàng quang, đồng thời hạn chế uống nhiều chất lỏng ngay sát giờ lên giường.
• Tuyệt đối không cho trẻ tiêu thụ các loại nước ngọt, trà, hoặc thức ăn chứa nhiều đường và caffeine trước khi đi ngủ vì chúng gây kích thích não bộ.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Đa phần mộng du là hiện tượng lành tính và có thể tự hết, tuy nhiên cha mẹ cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên khoảng 1-2 lần/tuần hoặc kéo dài đến tận tuổi vị thành niên.

Bên cạnh đó, phụ huynh nên đưa con đi gặp bác sĩ ngay nếu mộng du kích hoạt các hành vi nguy hiểm tiềm ẩn rủi ro chấn thương, làm trẻ mệt mỏi buồn ngủ rũ rượi vào ban ngày hoặc gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ của gia đình. Việc thăm khám là vô cùng cần thiết khi mộng du đi kèm với các dấu hiệu rối loạn giấc ngủ bất thường khác như ngưng thở khi ngủ hay hội chứng chân không yên để bác sĩ có hướng can thiệp kịp thời.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ bị mộng du có phải là bệnh không?

Không. Mộng du ở trẻ nhỏ không phải là một bệnh lý tâm thần hay dấu hiệu cho thấy sự bất ổn nghiêm trọng về mặt cảm xúc tâm lý. Đây thực chất chỉ là một hiện tượng sinh lý rối loạn giấc ngủ mang tính lành tính, chủ yếu liên quan đến các yếu tố như sự phát triển chu kỳ giấc ngủ, di truyền hoặc căng thẳng nhất thời.

Trẻ bị mộng du có hay gặp ác mộng không?

Không, trẻ bị mộng du thường không hay gặp ác mộng vì đây đa phần chỉ là hiện tượng rối loạn chu kỳ giấc ngủ sinh lý lành tính. Tuy nhiên, trong một số ít trường hợp không phổ biến, mộng du có thể là dấu hiệu của chứng “hoảng sợ ban đêm” tình trạng khiến trẻ gặp phải các cơn ác mộng kịch tính trong giai đoạn ngủ sâu.

Trẻ bị mộng du có tự hết không?

Có. Theo các chuyên gia, hành vi này thường vô hại và đa số trẻ bị mộng du sẽ tự động hết mộng du khi lớn dần. Đặc biệt là khi trẻ bắt đầu bước vào độ tuổi vị thành niên, hệ thần kinh ổn định hơn thì hiện tượng này sẽ biến mất hoàn toàn mà không cần đến sự can thiệp y tế phức tạp.

Tại sao không được đánh thức trẻ bị mộng du?

Việc cố gắng đánh thức trẻ bị mộng du có thể khiến họ hoảng sợ tột độ, chệnh choạng và mất phương hướng trong nhiều phút. Thay vì giúp ích, hành động la hét hay rung lắc mạnh sẽ làm cho tình trạng mộng du lúc đó trở nên căng thẳng, trầm trọng hơn và khiến trẻ sợ hãi không dám đi ngủ vào những đêm tiếp theo. Cha mẹ chỉ nên dẫn trẻ quay lại giường một cách êm ái nhất.

Trẻ bị mộng du thường không quá nguy hiểm nếu ba mẹ hiểu rõ và xử lý đúng cách. Việc xây dựng thói quen ngủ khoa học và đảm bảo môi trường an toàn sẽ giúp hạn chế tình trạng này. Hy vọng bài viết đã giúp ba mẹ yên tâm hơn và biết cách chăm sóc khi trẻ bị mộng du, từ đó bảo vệ giấc ngủ và sự phát triển của con tốt hơn.