Nguyên nhân trẻ gắt ngủ và 6 cách xử lý hiệu quả mẹ cần biết

Tại sao bé yêu lại hay quấy khóc mỗi khi cơn buồn ngủ kéo đến? Tình trạng trẻ gắt ngủ luôn là nỗi ám ảnh và lo lắng của rất nhiều bậc làm cha làm mẹ trong hành trình chăm sóc con nhỏ. Bài viết dưới đây cùng Pakey tìm hiểu nguyên nhân và các cách xử lý cực kỳ hiệu quả để bé có được những giấc ngủ êm đềm và khỏe mạnh.

Trẻ gắt ngủ là gì?

Hiện tượng trẻ gắt ngủ là tình trạng bé thường xuyên quấy khóc dữ dội, tỏ ra vô cùng khó chịu hoặc có những hành vi cáu gắt trước khi đi vào giấc ngủ cũng như khi đang ngủ dở giấc. Đây là một phản ứng sinh lý khá phổ biến ở trẻ sơ sinh, đặc biệt trong những tháng đầu đời khi hệ thần kinh của bé vẫn còn non yếu và chưa phát triển hoàn thiện. Tình trạng này không chỉ gây ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng giấc ngủ và sự phát triển thể chất của chính con, mà còn tạo ra tâm lý mệt mỏi, rối loạn sinh hoạt cho cả gia đình.

Biểu hiện trẻ sơ sinh gắt ngủ

Để nhận biết sớm tình trạng trẻ gắt ngủ, mẹ có thể dựa vào hàng loạt các dấu hiệu thay đổi về cả hành vi lẫn cảm xúc của con yêu. Thông thường, mỗi bé sẽ có những cách biểu hiện sự mệt mỏi và bức bối khác nhau khi cơn buồn ngủ ập đến mà không thể tự dỗ mình vào giấc. Việc mẹ quan sát kỹ lưỡng sẽ giúp kịp thời hỗ trợ con, tránh để bé rơi vào trạng thái quá mệt mỏi khiến hệ thần kinh bị căng thẳng.

Dưới đây là những biểu hiện phổ biến nhất báo hiệu bé đang chuẩn bị gắt ngủ:

• Mắt lờ đờ, chậm chạp hơn, ngáp nhiều.
• Trẻ dùng tay dụi mắt, giật tóc hoặc gãi tai.
• Rướn người, vặn mình, quay đầu tránh ánh sáng.
• Lông mày ửng đỏ, mắt lờ đờ, nhìn chằm chằm vào một điểm.
• Trẻ không muốn chơi tiếp, khó chịu, cáu gắt.
• Trẻ khó ngủ nằm im trằn chọc, ngủ không sâu giấc.
• Khóc ré, khóc thét, khó dỗ dành dù đã được ôm ấp.
• Trẻ ngủ hay giật mình, hoảng sợ ban đêm hoặc gặp ác mộng.

Phân biệt gắt ngủ và thiếu ngủ

Mặc dù có liên quan mật thiết đến nhau trong chu kỳ sinh hoạt của bé, nhưng trẻ gắt ngủ và thiếu ngủ lại là hai trạng thái hoàn toàn khác biệt. Dưới đây là điểm khác nhau của gắt ngủ và thiếu ngủ:

Tiêu chí	Trẻ gắt ngủ	Trẻ thiếu ngủ
Định nghĩa	Là hành động, phản ứng quấy khóc, cáu kỉnh và khó chịu bộc phát trước hoặc trong lúc ngủ	Là trạng thái cơ thể không được ngủ đủ thời lượng cần thiết hoặc ngủ không sâu giấc kéo dài
Biểu hiện	Khóc gắt dữ dội, vặn mình, từ chối việc ru ngủ, nhìn chằm chằm một chỗ hoặc khóc rấm rứt	Ngáp liên tục, cơ thể lờ đờ, uể oải, mệt mỏi và thiếu sức sống trong các hoạt động ban ngày
Mối liên hệ	Thường là hệ quả trực tiếp khi bé bị quá mệt mỏi do thức quá lâu hoặc ngủ không đủ	Là nguyên nhân gốc rễ khiến cơ thể không tiết đủ hormone melatonin, từ đó dẫn tới hiện tượng gắt ngủ
Thời điểm xuất hiện	Xảy ra chủ yếu một cách dồn dập ngay lúc chuẩn bị vào giấc hoặc khi đang ngủ bị thức giấc	Kéo dài âm ỉ suốt cả ngày, ảnh hưởng trực tiếp đến sự tỉnh táo và khả năng tập trung vui chơi của bé

Nguyên nhân khiến trẻ gắt ngủ là gì?

Có rất nhiều tác nhân khác nhau dẫn đến việc trẻ gắt ngủ, từ những thay đổi sinh lý tự nhiên, tính cách bẩm sinh cho đến các yếu tố tiêu cực tác động từ môi trường và cách chăm sóc của cha mẹ. Cụ thể, các nguyên nhân chính bao gồm:

• Tính cách của trẻ: Mỗi trẻ sinh ra đều mang những nét tính cách khác nhau. Những em bé có tính “nhạy cảm” thường dễ bị tác động bởi sự thay đổi của môi trường, ánh sáng hay tiếng ồn. Tương tự, những bé có tính “cáu kỉnh” sẽ phản ứng rất dữ dội bằng cách quấy khóc khi những mong muốn không được đáp ứng đúng nhu cầu. Với nhóm trẻ này, thời gian để dỗ dành và mức độ gắt ngủ thường kéo dài hơn rất nhiều so với những bé dễ tính.
• Giai đoạn phát triển của trẻ: Trong quá trình khôn lớn, trẻ sẽ phải trải qua những đợt tăng trưởng đột biến thường vào 2-3 tuần, 6 tuần và 3 tháng tuổi hay còn gọi là tuần khủng hoảng. Lúc này, cơ thể bé phát triển mạnh, nhu cầu dinh dưỡng tăng cao khiến bé nhanh đói, kết hợp với những thay đổi về nhận thức khiến bé trở nên nhạy cảm, bứt rứt và gắt ngủ nhiều hơn. Tình trạng này sẽ tự thuyên giảm khi bé qua khỏi giai đoạn phát triển đó.
• Không có lịch sinh hoạt cụ thể: Việc thiếu một lịch trình ăn ngủ rõ ràng khiến trẻ không thể hình thành nhịp sinh học và không biết trước lúc nào là thời điểm mình sẽ được đi ngủ. Khi không có các tín hiệu quen thuộc báo trước giấc ngủ, bé sẽ bị bất ngờ, khó thích nghi và dễ dàng sinh ra cáu gắt, chống đối lại giấc ngủ.
• Trẻ quá buồn ngủ: Nhiều ba mẹ thường bỏ lỡ các tín hiệu buồn ngủ sớm của con khiến bé thức quá lâu. Khi vượt qua cửa sổ ngủ, trẻ sẽ bị quá mệt mỏi, cơ thể không thể tự tiết ra được hormone melatonin làm dịu thần kinh. Việc thiếu ngủ ban ngày làm trẻ trở nên kích động, cáu kỉnh và gắt ngủ dữ dội hơn vào ban đêm thay vì dễ ngủ như nhiều người lầm tưởng.
• Trẻ quá kích thích trước khi ngủ: Hệ thần kinh của trẻ nhỏ vốn rất non yếu và nhạy cảm. Nếu ngay trước giờ ngủ, môi trường xung quanh có quá nhiều tiếng ồn, ánh sáng chói, hoặc ba mẹ chơi đùa với bé quá phấn khích, hệ thần kinh của bé sẽ bị kích thích mạnh. Điều này khiến não bộ không kịp hạ nhiệt để thư giãn, làm bé khó đi vào giấc ngủ và dễ dãi nảy khóc lóc.
• Trẻ ngủ chưa đủ giấc: Khi đang say giấc nhưng bị đánh thức đột ngột bởi tác động bên ngoài trong lúc chưa hoàn thành chu kỳ giấc ngủ, cơ thể bé sẽ cảm thấy vô cùng bứt rứt. Việc chưa được ngủ đủ giấc khiến bé gắt gỏng, khóc lóc ỉ ôi và hoàn toàn không muốn hợp tác vui chơi.
• Trẻ bị đầy bụng: Hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh rất non nớt nên dễ bị đầy hơi, khó tiêu. Thêm vào đó, thói quen cho con bú để ru ngủ của nhiều mẹ khiến bé nạp vào lượng sữa lớn dù chưa vào giấc. Trẻ no bụng nhưng vẫn ngậm ti để tìm cảm giác an toàn sẽ dẫn đến quá tải, gây đầy bụng, ậm ạch, từ đó sinh ra sự khó chịu và gắt ngủ dữ dội.
• Trẻ gặp ác mộng: Nếu bé đang ngủ hoặc thiu thiu ngủ bỗng nhiên khóc thét lên, nguyên nhân có thể là do bé vừa trải qua một giấc mơ đáng sợ. Ác mộng khiến tâm lý trẻ rơi vào trạng thái căng thẳng, bất an và sợ hãi tột độ, dẫn đến việc quấy khóc để tìm kiếm sự vỗ về từ ba mẹ.
• Thiếu vitamin D: Thiếu hụt vitamin D là thủ phạm gián tiếp gây ra tình trạng thiếu canxi ở trẻ sơ sinh. Sự thiếu hụt vi chất này tác động tiêu cực đến hệ thần kinh thần kinh, khiến trẻ luôn trong trạng thái trằn trọc, khó ngủ, hay giật mình khóc đêm dữ dội. Đi kèm với đó, mẹ có thể quan sát thấy các biểu hiện khác như đổ mồ hôi trộm hay rụng tóc hình vành khăn.

Cách xử lý khi trẻ gắt ngủ hiệu quả

Thiết lập lịch ngủ khoa học

Để khắc phục tình trạng trẻ gắt ngủ, việc đầu tiên mẹ cần làm là rèn luyện cho bé một nhịp sinh học đều đặn. Trong khoảng 6 tuần đầu sau sinh, mẹ có thể cho bé bú và ngủ theo nhu cầu, nhưng cần ghi chép lại các mốc thời gian để từng bước điều chỉnh, giãn các cữ bú nhằm kéo dài giấc ngủ cho con. Mẹ nên áp dụng các trình tự chuẩn bị ngủ rõ ràng như phương pháp 4S hoặc 5S (quấn chũn, ngồi yên lặng, vỗ lưng nhẹ…) để tạo tín hiệu cho bé biết đã đến giờ thư giãn và lên giường.

Quan sát các dấu hiệu bé buồn ngủ

Mẹ tuyệt đối không nên đợi bé kiệt sức rồi mới dỗ ngủ, vì khi cơ thể bị mệt mỏi quá mức sẽ không thể tiết ra hormone melatonin làm dịu thần kinh, dẫn đến hiện tượng quấy khóc dữ dội. Thay vào đó, mẹ cần theo dõi sát sao và ghi nhận các tín hiệu sớm như bé trở nên lờ đờ, ngáp nhiều, chớp mắt chậm và không muốn chơi tiếp. Khi thấy những dấu hiệu này, hãy lập tức đưa bé vào không gian nghỉ ngơi.

Cho bé bú no trước khi ngủ

Nhiều mẹ có thói quen ru con ngủ trên tay rồi mới đặt xuống giường, điều này dễ khiến bé bị giật mình tỉnh dậy và khóc thét. Cách tốt nhất là mẹ hãy cho bé bú một cữ thật no bụng trước khi ngủ, sau đó đặt bé xuống giường lúc con đã có dấu hiệu buồn ngủ nhưng vẫn còn thức. Tuy nhiên, cần tránh ép trẻ ăn quá no ngay sát giờ ngủ hoặc gọi bé dậy bú giữa đêm khi đang say giấc, vì điều này gây đầy bụng, làm gián đoạn giấc ngủ và khiến bé bức bối hơn.

Tạo môi trường ngủ lý tưởng

Môi trường quá ồn ào hoặc nhiều ánh sáng là “thủ phạm” hàng đầu khiến trẻ gắt ngủ. Không gian ngủ của bé cần được duy trì ở mức độ thoáng mát, nhiệt độ phù hợp, tránh gió lùa trực tiếp, đủ tối và tuyệt đối yên tĩnh. Ngoài ra, mẹ có thể sử dụng thêm tiếng ồn trắng hoặc những âm thanh êm dịu, đều đặn như tiếng máy sấy tóc để tạo ra không gian quen thuộc, mang lại cảm giác an toàn như khi bé còn nằm trong bụng mẹ.

Chế độ dinh dưỡng cân đối

Dinh dưỡng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ và sự ổn định hệ thần kinh của trẻ. Khi được cung cấp đầy đủ dưỡng chất, bé sẽ ngủ sâu hơn và giảm tình trạng gắt ngủ.

• Bổ sung thực phẩm giàu lysine giúp tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng và hỗ trợ phát triển toàn diện
• Đảm bảo cung cấp đủ vi khoáng chất như kẽm, sắt, crom, selen giúp ổn định hệ thần kinh
• Tăng cường vitamin nhóm B hỗ trợ chức năng não bộ và cải thiện giấc ngủ
• Xây dựng chế độ ăn dặm đa dạng, cân đối theo độ tuổi của bé
• Cho trẻ tắm nắng buổi sáng để hấp thu vitamin D, giúp điều hòa nhịp sinh học ngày – đêm

Tập cho bé tự ngủ

Nhiều mẹ thường bế rong hoặc rung lắc võng, nôi điện để dỗ con ngủ. Dù bé có thể thiếp đi, nhưng lâu dần sẽ tạo ra thói quen xấu, khiến bé phụ thuộc vào việc rung lắc và khóc gắt khi bị đặt xuống mặt phẳng. Môi trường ngủ lý tưởng nhất luôn là một mặt phẳng êm ái với vị trí cố định quen thuộc. Mẹ hãy tập cho bé tự xoa dịu bản thân vào giấc ngủ bằng những động tác vuốt ve, vỗ lưng nhẹ nhàng, an ủi để bé có được sự an tâm trọn vẹn.

Có thể bạn quan tâm:

Mách ba mẹ 2 câu thần chú giúp trẻ ngủ ngon cực hiệu quả

10 mẹo dân gian giúp trẻ ngủ sâu giấc và lưu ý quan trọng cho ba mẹ

Câu hỏi thường gặp

Trẻ gắt ngủ thiếu chất gì?

Trẻ mấy tháng hết gắt ngủ?

Bé đang ngủ tự nhiên khóc thét nên có sao không?

Có, đây là một tín hiệu không thể xem nhẹ, cảnh báo bé đang gặp phải vấn đề bất ổn về tâm lý hoặc bệnh lý sức khỏe. Sự việc khóc thét đột ngột giữa chừng có thể do bé vừa trải qua một giấc mơ ác mộng căng thẳng, hoặc nghiêm trọng hơn là hệ tiêu hóa đang bị đầy hơi, đau bụng quặn thắt kéo dài. Mẹ cần lập tức ôm ấp, vỗ về để con cảm thấy an toàn; nếu tình trạng gào khóc vẫn dai dẳng không ngừng, hãy nhanh chóng đưa trẻ đến gặp bác sĩ nhi khoa để được kiểm tra kịp thời.

Nếu bạn cần tư vấn thêm, hãy gọi ngay chúng tôi: 0968 501 561 nhé!