Dọa bé ngủ: Hiệu quả hay phản tác dụng?

Trẻ khó ngủ, trẻ ít ngủ, ngủ không sâu giấc,… khiến phụ huynh “đau đầu”, ba mẹ đã áp dụng đủ mọi cách nhưng kết quả không khả thi. Chính vì thế, nhiều gia đình đã lựa chọn “chiêu bài cuối” là dọa bé ngủ – biện pháp cấp tốc mang lại hiệu quả nhưng cũng vướng nhiều tranh cãi. Vậy dọa bé ngủ liệu có tốt không hay phản tác dụng? Theo dõi bài viết của Pakey hôm nay để có cái nhìn toàn diện nhất nhé!

Dọa bé ngủ là như thế nào?

Dọa bé ngủ là cách dỗ trẻ bằng việc tạo ra nỗi sợ nhằm buộc trẻ phải tuân theo yêu cầu của người lớn, thường là đi ngủ đúng giờ hoặc ngừng quấy khóc. Những câu nói quen thuộc thường được dùng để dọa trẻ như:

• “Không ngủ là ông kẹ bắt đi.”
• “Ngủ ngay đi, không là công an tới.”
• “Không chịu ngủ là ma đến đó.”
• “Mẹ bỏ đi bây giờ!”
• “Không ngủ là không được ăn/đi đâu đó/làm gì đó”

Ở góc nhìn của người lớn, đây có thể chỉ là lời nói “cho nhanh”, không mang ác ý. Nhiều cha mẹ cho rằng trẻ còn nhỏ, chưa hiểu hết nên dọa một chút cũng không sao. Tuy nhiên, với trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 6 tuổi, ranh giới giữa tưởng tượng và thực tế còn rất mờ nhạt. Những lời dọa dẫm này có thể được trẻ tiếp nhận như sự thật, từ đó hình thành nỗi sợ hãi thật sự.

Vì sao nhiều người chọn cách dọa bé ngủ?

Không thể phủ nhận rằng việc dọa trẻ ngủ xuất phát từ những nguyên nhân rất thực tế trong cuộc sống hiện đại. Thậm chí cách làm này còn mang lại hiệu quả “tức thì” nên được nhiều người lựa chọn thường xuyên.

Trước hết, áp lực thời gian và sự mệt mỏi khiến cha mẹ dễ mất kiên nhẫn. Sau một ngày làm việc dài, việc dỗ con ngủ kéo dài hàng giờ có thể khiến người lớn rơi vào trạng thái căng thẳng, và những lời dọa dẫm trở thành phản xạ tức thời.

Thứ hai, nhiều cha mẹ lặp lại cách nuôi dạy truyền thống. Trong ký ức của không ít người, bản thân họ cũng từng được dỗ ngủ bằng những lời dọa như vậy và vẫn “lớn lên bình thường”. Điều này khiến họ tin rằng phương pháp này vô hại.

Ngoài ra, hiệu quả tức thì của việc dọa trẻ ngủ cũng là lý do khiến nó được sử dụng rộng rãi. Trẻ có thể im lặng, nằm yên, nhắm mắt ngay sau khi bị dọa, tạo cảm giác rằng phương pháp này “có tác dụng”.

Tuy nhiên, điều cha mẹ thường không nhìn thấy được là những tác động âm thầm nhưng kéo dài phía sau.

>> Đọc thêm:

Giải mã tư thế ngủ của trẻ sơ sinh và 5 lưu ý quan trọng cho ba mẹ

Dọa bé ngủ có thực sự hiệu quả?

Có hiệu quả nhưng không bền vững. Ở góc độ hành vi, dọa bé ngủ có thể mang lại kết quả tức thời. Trẻ sợ hãi sẽ ngừng khóc, nằm yên hoặc giả vờ ngủ để tránh mối đe dọa. Tuy nhiên, đây không phải là giấc ngủ tự nhiên, mà là trạng thái ức chế cảm xúc.

Trẻ không ngủ vì buồn ngủ hay cảm thấy an toàn, mà ngủ vì sợ. Điều này khiến chất lượng giấc ngủ giảm rõ rệt: trẻ dễ giật mình, ngủ không sâu, hay mơ ác mộng và thức giấc giữa đêm.

Tuy nhiên, các bác sĩ nhi khoa và chuyên gia tâm lý học trẻ em đã chỉ ra rằng: Về lâu dài, việc làm này thực chất sẽ dẫn đến phản tác dụng nhiều hơn là hiệu quả.

Khi việc dọa dẫm được lặp lại thường xuyên, trẻ có thể:

• Hình thành nỗi sợ cố định với bóng tối, không gian riêng tư, hoặc hình ảnh mà người lớn dùng để dọa.
• Phụ thuộc vào sự hiện diện của người lớn khi ngủ, vì trẻ chỉ cảm thấy an toàn khi có cha mẹ bên cạnh.
• Gia tăng hành vi chống đối, đặc biệt ở giai đoạn trẻ lớn hơn và bắt đầu nhận thức được rằng lời dọa không có thật.

Như vậy, hiệu quả của việc dọa bé ngủ chỉ tồn tại trong ngắn hạn và tiềm ẩn nhiều rủi ro lâu dài về mặt tâm lý. Đặc biệt, sau nhiều lần dọa dẫm mà không thực hiện, những lời nói của ba mẹ trở nên “nhàm” mà mất dần niềm tin với trẻ. Từ sau 4 tuổi, phương pháp này dường như không còn nhiều tác dụng bởi trẻ đã có thể nhận thức được 1 phần thực tế cuộc sống.

Giải pháp dỗ trẻ ngủ ngon không cần dọa

Thay vì sử dụng những lời đe dọa mang tính áp lực tâm lý, cha mẹ hoàn toàn có thể giúp trẻ hình thành thói quen ngủ tốt bằng các phương pháp khoa học và tích cực hơn. Dưới đây là một số gợi ý của Pakey:

Tạo cảm giác an toàn và thoải mái trước giờ ngủ

Với trẻ nhỏ, cảm giác an toàn là điều kiện tiên quyết để đi vào giấc ngủ. Khi trẻ cảm thấy lo lắng, sợ hãi hoặc căng thẳng, cơ thể sẽ tiết ra hormone cortisol – một loại hormone gây tỉnh táo, khiến trẻ khó thư giãn và rất khó ngủ sâu.

Cha mẹ nên bắt đầu bằng việc xây dựng một không gian ngủ quen thuộc và dễ chịu cho trẻ. Phòng ngủ cần yên tĩnh, ánh sáng dịu, nhiệt độ ổn định, tránh thay đổi đột ngột về môi trường. Ngoài ra, sự hiện diện của cha mẹ cũng đóng vai trò rất quan trọng. Việc ôm con, vỗ về nhẹ nhàng hay chỉ đơn giản là ngồi cạnh con vài phút trước khi ngủ đều giúp trẻ cảm thấy được bảo vệ, từ đó dễ dàng thả lỏng và đi vào giấc ngủ tự nhiên hơn.

Giao tiếp nhẹ nhàng, tích cực

Ngôn ngữ mà cha mẹ sử dụng trước giờ ngủ ảnh hưởng trực tiếp đến trạng thái cảm xúc của trẻ. Thay vì những câu mang tính đe dọa như “không ngủ là mẹ bỏ đi”, cha mẹ nên lựa chọn những lời nói tích cực, mang tính trấn an và định hướng.

Ví dụ, những câu đơn giản như: “Ngủ rồi con sẽ khỏe hơn”, “Mẹ ở đây, con yên tâm nhé”, hay “Ngày mai mình còn nhiều trò vui” có tác dụng kích hoạt cảm xúc tích cực, giúp trẻ cảm thấy giấc ngủ là một điều dễ chịu chứ không phải hình phạt.

Về lâu dài, kiểu giao tiếp này giúp trẻ liên kết giấc ngủ với cảm giác an toàn và yêu thương, thay vì sợ hãi hay bị ép buộc. Đây cũng là nền tảng để trẻ hình thành khả năng tự điều chỉnh cảm xúc khi lớn lên.

Thiết lập đồng hồ sinh học ổn định

Cơ thể trẻ hoạt động theo nhịp sinh học tự nhiên, chịu sự chi phối của hormone melatonin – hormone gây buồn ngủ. Khi trẻ được đi ngủ và thức dậy vào những khung giờ cố định mỗi ngày, não bộ sẽ “ghi nhớ” lịch trình này và tự động kích hoạt trạng thái buồn ngủ đúng thời điểm.

Ngược lại, nếu giờ ngủ thay đổi liên tục, hôm ngủ sớm, hôm ngủ muộn, trẻ rất khó hình thành phản xạ sinh học ổn định, dẫn đến tình trạng khó ngủ, ngủ muộn hoặc quấy khóc trước giờ ngủ.

Vì vậy, cha mẹ nên cố gắng duy trì giờ ngủ nhất quán, kể cả cuối tuần. Ban đầu có thể mất vài ngày đến vài tuần để trẻ thích nghi, nhưng khi nhịp sinh học đã ổn định, việc dỗ ngủ sẽ trở nên nhẹ nhàng và ít căng thẳng hơn rất nhiều.

Đồng hành thay vì kiểm soát

Một sai lầm phổ biến của nhiều cha mẹ là cố gắng “kiểm soát” giấc ngủ của trẻ bằng mệnh lệnh, ép buộc hoặc đe dọa. Điều này dễ tạo ra sự chống đối ngầm, khiến trẻ càng khó ngủ và căng thẳng hơn.

Thay vào đó, cha mẹ nên đóng vai trò đồng hành. Ở giai đoạn đầu, có thể nằm cạnh con, kể chuyện, vỗ về hoặc hát ru. Khi trẻ đã quen với việc đi ngủ đúng giờ, cha mẹ có thể giảm dần sự hỗ trợ, để trẻ tự ngủ trong không gian riêng.

Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với thiết bị điện tử

Ánh sáng xanh từ điện thoại, máy tính bảng, tivi có tác động ức chế quá trình sản sinh melatonin, khiến não bộ “hiểu nhầm” rằng vẫn đang ban ngày. Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến trẻ khó ngủ, ngủ muộn hoặc ngủ không sâu trong xã hội hiện đại.

Cha mẹ nên hạn chế cho trẻ sử dụng thiết bị điện tử ít nhất 60-90 phút trước giờ ngủ. Thay vào đó, có thể khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động nhẹ nhàng như đọc sách, tô màu, xếp hình hoặc nghe nhạc.

Trẻ sơ sinh nằm nghiêng có sao không?

Tóm lại, giấc ngủ chất lượng của trẻ không đến từ nỗi sợ, mà đến từ cảm giác an toàn, sự đồng hành và thói quen lành mạnh. Khi cha mẹ kiên nhẫn xây dựng những nền tảng này, trẻ không chỉ ngủ ngon hơn mà còn phát triển tâm lý ổn định, tự tin và tích cực trong suốt những năm đầu đời. Hạn chế tối đa việc dọa bé ngủ nếu không thực sự cần thiết nhé ba mẹ!

Nếu bạn cần tư vấn thêm, hãy gọi ngay chúng tôi: 0968 501 561 nhé!