Top 50+ trò chơi dân gian Việt Nam đặc sắc nhất

Tuổi thơ của nhiều thế hệ người Việt gắn liền với tiếng cười rộn rã nơi sân đình, bãi cỏ, góc sân trường qua những trò chơi dân gian mộc mạc mà đầy sáng tạo. Giữa nhịp sống hiện đại, việc khơi gợi lại các trò chơi truyền thống không chỉ giúp trẻ có một tuổi thơ đúng nghĩa mà còn góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc. Ở bài viết này, Pakey gợi ý cho bạn 50+ trò chơi dân gian Việt Nam phổ biến tại nhiều vùng miền trên cả nước, dành cho cả trẻ em và người lớn.

Trò chơi dân gian là gì?

Trò chơi dân gian là những hoạt động vui chơi truyền thống được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác trong cộng đồng dân cư. Những trò chơi này thường gắn với đời sống sinh hoạt, lao động, lễ hội và phong tục tập quán của người Việt.

Khác với các trò chơi hiện đại phụ thuộc vào thiết bị công nghệ, trò chơi dân gian thường sử dụng đạo cụ đơn giản, dễ kiếm trong tự nhiên như que tre, viên sỏi, lá cây, dây thun… hoặc thậm chí không cần bất kỳ vật dụng nào. Điều quan trọng nhất là tinh thần tập thể, sự tương tác trực tiếp và tiếng cười giữa người chơi.

>>> Đọc thêm:

[Từ a-z] Những điều cần biết về đồ chơi dân gian Việt Nam

Ý nghĩa của trò chơi dân gian Việt Nam

Trò chơi dân gian không chỉ là những hoạt động vui chơi giải trí đơn thuần, mà còn là nét đẹp văn hóa truyền thống được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể

Được coi là “món ăn tinh thần” gắn liền với bao thế hệ, các trò chơi dân gian được hình thành và phát triển trong cộng đồng người Việt với tuổi đời được tính bằng thập kỷ, thế kỷ, thậm chí là thiên niên kỷ. Chúng chứa đựng giá trị văn hóa, lịch sử, giáo dục sâu sắc, phản ánh nét đẹp tâm hồn và bản sắc cộng đồng, chứ không chỉ đơn thuần là hoạt động giải trí.

Quảng bá văn hóa và truyền thống dân tộc

Nhiều trò chơi dân gian xuất hiện trong các dịp lễ hội lớn như Tết Nguyên đán, Trung thu, hội làng, hội xuân,… Khi được tổ chức trong trường học, sự kiện cộng đồng hay các chương trình ngoại khóa, trò chơi dân gian góp phần lan tỏa và quảng bá văn hóa Việt đến bạn bè trong và ngoài nước.

Phát triển tư duy, kỹ năng và thể chất toàn diện

Tham gia vào các trò chơi dân gian Việt Nam, đặc biệt là trẻ em, người chơi sẽ được rèn luyện và phát triển toàn diện về Đức – Trí – Thể – Mỹ (4 yếu tố cốt lõi trong giáo dục toàn diện được Bác Hồ nhấn mạnh). Trong đó:

• Đức (đạo đức): Được gửi gắm qua nguồn gốc, thông điệp sâu xa về tính đoàn kết, trung thực của người chơi, phải biết đặt lợi ích tập thể lên trên cái tôi cá nhân.
•  Trí (trí tuệ): Là sự ứng dụng kiến thức, tư duy, khả năng ghi nhớ, quan sát để giải quyết vấn đề và chiến thắng đối thủ.
• Thể (thể chất – sức khỏe): Các trò chơi vận động là cơ hội thuận lợi giúp người chơi rèn luyện sức khỏe, sự dẻo dai và linh hoạt của cơ thể.
• Mỹ (thẩm mỹ): Không chỉ là cái đẹp về hình thức mà là sự dung hòa về cảm xúc, tâm hồn đến từ giá trị sống nhân văn, tinh thế. Giai điệu của những bài hát, thơ, vè, đồng dao một lần nữa “bồi đắp” lên những kỷ niệm đẹp đẽ của mỗi người.

Kết nối cộng đồng

Hầu hết các trò chơi dân gian Việt Nam đều yêu cầu sự tham gia của ít nhất 2 người trở lên. Mặt khác, nếu được tổ chức tại các trường học, lễ hội, sự kiện,… đây không chỉ đơn thuần là một trò chơi mà là cơ hội để thúc đẩy tương tác giữa người với người, giao lưu văn hóa vùng miền và kết nối cộng đồng.

Khi tham gia chơi, những người xa lạ có thể trở nên thân thiết, hiểu về nhau hơn, thậm chí là trở thành chiến hữu, bạn bè sau nhưng hoạt động này.

Hạn chế trẻ tiếp xúc với các thiết bị điện tử

Trong bối cảnh công nghệ phát triển, trẻ em ngày càng bị chi phối nhiều bởi đồ chơi hiện đại và các bị điện tử như tivi, điện thoại, ipad,… đồng thời ít có cơ hội vui chơi vận động ngoài trời. Ở các khu vực thành thị, nhiều bé thực sự xa rời và cảm thấy “lạ lẫm” với các trò chơi truyền thống của dân tộc.

Đó là lí do tại sao các trường học, nhà trẻ, trung tâm giáo dục hiện nay đã và đang đẩy mạnh triển khai giáo dục và tổ chức các trò chơi dân gian để khuyến khích các bé giao tiếp xã hội, vận động và phát triển thể chất toàn diện.

Danh sách các trò chơi dân gian phổ biến nhất của người Việt

Ngoài các trò chơi “quốc dân”, mỗi vùng miền thậm chí lại có những trò chơi dân gian đặc trưng khác nhau. Tuy nhiên, Pakey sẽ liệt kê các trò chơi phổ biến và đặc sắc nhất đến thời điểm hiện tại.

Chi chi chành chành

“Chi chi chành chành” là trò chơi dân gian gắn liền với tuổi thơ trẻ mầm non. Trò chơi kết hợp đồng dao vui tai với yếu tố phản xạ nhanh, giúp trẻ rèn sự tập trung và khả năng quan sát.

Cách chơi

– Một người xòe bàn tay ra giữa, mỗi người còn lại đặt 1 ngón tay trỏ của mình vào lòng bàn tay đó. Sau đó, tất cả sẽ đồng thanh đọc bài đồng dao sau:

“Chi chi chành chành
Cái đanh thổi lửa
Con ngựa đứt cương
Ba vương ngũ đế
Bắt dế đi tìm
Ù à ù ập.”

– Vừa dứt câu cuối “Ù à ù ập”, người được giao nhiệm vụ xòe lòng bàn tay ban đầu nhanh chóng nắm tay lại. Ai rút tay không kịp để ngón tay bị tóm lại sẽ là người thua – chịu phạt hoặc đổi vai (trở thành người phải ngửa lòng bàn tay trong lượt chơi kế tiếp).

Cướp cờ

Là trò chơi được tổ chức chủ yếu trong các trường học hoặc sinh hoạt đoàn – đội, yêu cầu sự nhanh nhẹn, khéo léo, khuyến nghị không nên tham gia với người có thể lực yếu, đặc biệt là các bệnh nền liên quan đến tim mạch, huyết áp.

Cách chơi

– Trọng tài chia người chơi thành 2 đội để thi đấu theo cặp, số lượng thành viên của mỗi đội tương đương nhau.

– 2 đội đứng ở 2 phía đối diện nhau, dưới nền có kẻ vạch xuất phát. Lá cờ được đặt ở giữa, khoảng cách từ lá cờ đến vạch xuất phát của 2 đội là như nhau.

– Thành viên của mỗi đội được phân số thứ tự lần lượt 1,2,3,4,5,… mục đích để thi theo cặp số tương ứng (người chơi lưu ý phải nhớ số thứ tự của mình).

– Khi trọng tài gọi đến con số nào, thành viên mang con số tương ứng của mỗi đội nhanh chóng chạy đến vị trí của lá cờ. Người dành chiến thắng là người lấy được lá cờ mang đề vạch đích của đội mình mà không bị đối thủ chạm vào người.

– Tương tự, các cặp người chơi tiếp theo sẽ được trọng tài gọi khi cặp đôi trước đó hoàn thành phần thi. Tổng kết, đội nào giành được nhiều cờ hơn sẽ là đội chiến thắng.

Rồng rắn lên mây

Rồng rắn lên mây là trò chơi dân gian Việt Nam nổi tiếng với thiếu nhi khắp 3 miền, gắn liền với các nghi thức cầu mưa của cư dân nông nghiệp và tái hiện nét đẹp văn hóa dân gian truyền thống. Người đóng vai thầy thuốc phải cố gắng bắt được con rồng/rắn cuối cùng trong sự bảo vệ, chở che của cả đàn.

Cách chơi

– Cần ít nhất khoảng 5 người tham gia (thông thường từ 5-15 người). Trong đó, 1 người sẽ đóng vai thầy thuốc đứng riêng, những người còn lại nối đuôi nhau tạo thành hàng dọc (được coi là rồng rắn), tay ôm eo nhau.

– Cả đoàn từ từ tiến về phía thầy thuốc, vừa đi vừa hát:

“Rồng rắn lên mây
Có cây núc nác
Có nhà hiển vinh
Hỏi thăm thầy thuốc
Có nhà hay không?”.

– Câu hỏi vừa dứt, thầy thuốc có quyền trả lời “Có” hoặc “Không”.

• Thầy thuốc trả lời “Không” (thường để chêu đùa hoặc đòi hỏi gì đó): Đoàn rồng rắn tiếp tục lặp lại khúc hát cho đến khi thầy thuốc trả lời “Có”.
• Thầy thuốc trả lời “Có”: Sau câu trả lời, thầy thuốc bắt đầu đuổi bắt với mục tiêu là người cuối hàng.

– Những người phía trước có nhiệm vụ che chắn và bảo vệ để người cuối hàng không bị thầy thuốc bắt. Vai trò của người đầu hàng giống như một người “thuyền trưởng” chèo lái, dẫn dắt các thành viên còn lại. Do đó, nên chọn người khéo léo, nhanh nhẹn và thông minh nhất để đứng đầu hàng.

– Nếu người cuối cùng bị bắt, người đó sẽ lên đóng vai thầy thuốc trong lượt chơi tiếp theo.

Dung dăng dung dẻ

Đây là trò chơi nhẹ nhàng, thường dành cho một nhóm trẻ trong độ tuổi mầm non (5-10 người), kết hợp vận động và đồng dao dân gian.

Cách chơi

– Quản trò sẽ vẽ một số vòng tròn lên nền đất. Lưu ý số vòng tròn phải ít hơn số người chơi là 01.

– Người chơi nắm vạt áo sau của người bên cạnh để tạo thành 1 vòng tròn khép kín rồi di chuyển xoay vòng, vừa đi vừa hát đồng thanh bài hát sau:

“Dung dăng dung dẻ

Dắt trẻ đi chơi

Đến ngõ nhà trời

Lạy cậu lạy mợ

Cho chó về quê

Cho dê đi học

Cho cóc ở nhà

Cho gà bới bếp

Xì xà xì xụp

Ngồi thụp xuống đây.”

– Vừa hết chữ “đây”, người chơi nhanh chóng ngồi xụp xuống. Sẽ thừa ra một người không có vòng tròn để ngồi, đó là người bị loại.

– Sau mỗi lượt chơi, quản trò sẽ xóa bớt đi 1 vòng tròn và tiếp tục lượt chơi tiếp theo với quy trình tương tự đến khi tìm được người chiến thắng cuối cùng.

Kéo co

Trò chơi dân gian “kinh điển” của người Việt, xuất hiện nhiều trong các trường học, lễ hội làng quê và thậm chí là các sự kiện văn hóa truyền thống tại Việt Nam không thể bỏ qua “Kéo co”. Để có thể giành chiến thắng, người tham gia yêu cầu phải là người có sức khỏe, sức bền và khả năng phối hợp tối với đồng đội.

Cách chơi:

– 2 đội tham gia với thành viên phải tương đương nhau về số lượng và giới tính (Ví dụ: Kéo co nam/ nữ hoặc nam nữ kết hợp thì số lượng nam và số lượng nữ của mỗi đội phải tương đương nhau).

– Chuẩn bị một sợi dây thừng bản to, chắc chắn. Trọng tài kẻ 1 vạch dưới nền đất, đồng thời dùng khăn/vải buộc vào chính giữa để đánh dấu phân đôi sợi dây thừng.

– Thành viên của 2 đội nắm chắc 2 đầu dây thừng. Trọng tài điều chỉnh phần dấu trên dây thừng (khăn/vải đã buộc trước đó) song song với vạch kẻ trên nền.

– Khi có hiệu lệnh, người chơi của 2 đội dùng hết sức kéo sợi dây thừng về phía đội mình. Trò chơi kết thúc khi 1 trong 2 đội có thành viên bị kéo qua vạch mốc.

Bịt mắt bắt dê

Một người bị bịt mắt và những người chơi còn lại làm “dê”. Nếu người bị bịt mắt phải tập trung sử dụng tai để cảm nhận vị trí của “dê” thì những người khác phải thật kéo léo để không phát ra tiếng động khi di chuyển. Để đảm bảo an toàn cho người bị bịt mắt, trò chơi nên được tổ chức ở không gian rộng rãi, không có chướng ngại vật.

Cách chơi

– Quản trò kẻ vạch dưới nền đất để khoanh vùng phạm vi di chuyển của người chơi. Quản trò cũng là người giám sát và nhắc nhở nếu có bất kì người chơi nào vượt ra khỏi vùng quy định này.

– Một người sẽ bị bịt mắt bởi một miếng khăn/vải bất kì. Sau đó dựa vào cảm thận và thính giác để phán đoán vị trí của những người chơi còn lại và tiến hành bắt họ.

– Người chơi được di chuyển tự do trong giới hạn vùng đã được đánh dấu. Quản trò giám sát và nhắc nhở để người bịt mắt không vượt quá khoanh vùng, trong khi những người chơi còn lại nếu di chuyển ra ngoài vạch kẻ sẽ bị quản trò loại ngay lập tức.

– Người bị bắt sẽ là người bị bịt mắt trong lượt chơi tiếp theo, thay thế cho người trước đó.

Ô ăn quan

Ô ăn quan là trò chơi dân gian thú vị, không dùng sức mà dùng tư duy và chiến lược để dành chiến thắng. Do đó, chúng phù hợp với mọi người, ở mọi lứa tuổi, không chỉ chơi mà còn rèn luyện trí tuệ và khả năng tính toán nhạy bén.

Cách chơi

– Người chơi vẽ một hình chữ nhật trên nền đất/gạch, sau đó chia đôi hình chữ nhật theo chiều dọc. Tiếp tục chia mỗi nửa hình chữ nhật thành 5 ô bằng nhau. 2 đầu hình chữ nhật kẻ khung vòm để tạo ô quan.

– Mỗi người chơi cần chuẩn bị 35 viên sỏi nhỏ (khoảng bằng đầu ngón tay) chia vào các ô vừa kẻ. Ô quan chiếm 10 viên sỏi và các ô vuông còn lại, mỗi ô 5 viên.

– Sau khi chuẩn bị xong bàn chơi, hai người ngồi đối diện nhau. Người đi trước sẽ chọn một ô nhỏ bên phía mình, bốc toàn bộ số sỏi trong ô đó rồi rải lần lượt từng viên sang các ô kế tiếp theo thứ tự liên tục. Khi thả đến viên cuối cùng:

• Nếu ô kế bên vẫn còn sỏi, người chơi tiếp tục nhặt số sỏi ở ô đó và rải tiếp theo vòng chơi.
• Nếu ô kế bên là ô trống, người chơi được phép thu về số sỏi của ô kế tiếp ô trống.

– Sau khi hoàn tất lượt chơi, người thứ 2 thực hiện lượt chơi của mình với cách làm tương tự. Hai bên thay phiên nhau chơi đến khi 2 ô quan ở 2 đầu không còn sỏi thì trò chơi kết thúc, các bên thu nốt lượng sỏi còn lại trên các ô của mình về và đếm. Tổng lượng sỏi thu thu được trong lượt chơi của ai nhiều hơn, đó là người chiến thắng. Người chiến thắng sẽ là người dành được lượt đi đầu tiên trong ván chơi tiếp theo.

Nhảy bao bố

Trò chơi thường xuất hiện trong hội thao, hội làng, hoạt động ngoại khóa hoặc teambuilding,… tạo không khí vui nhộn và rèn thể lực. Điểm đặc sắc của trò chơi nhảy bao bố là thi đấu theo đội, dạng tiếp sức nên nếu bạn hoàn thành phần thi của mình càng nhanh thì đồng đội phía sau càng sớm đến lượt chơi.

Cách chơi

– Người chơi được chia thành các đội với số lượng thành viên tương đương nhau, thành viên của mỗi đội được đánh số lần lượt 1,2,3,4…. Mỗi đội có 1 hàng dọc để nhảy về đích.

– Mỗi đội được phát cho 1 chiếc bao, lần lượt mỗi đội cử người chơi số 1 của mình đặt cả 2 chân vào bao. Khi có hiệu lệnh từ trọng tài, người chơi đầu tiên của mỗi đội nhanh chóng nhảy về kích, 2 tay giữ chặt miệng bao để bao không bị tuột ra khỏi người.

– Người chơi đầu tiên nhảy về đích rồi cầm bao chạy ngược lại về điểm xuất phát đưa cho người tiếp theo trong đội của mình. Lần lượt các thành viên thực hiện tương tự cho đến người cuối cùng. Đội nào hoàn thành nhanh nhất phần thi sẽ là người chiến thắng.

Chơi chuyền (mốt)

Chơi Chuyền hay nhiều vùng miền có tên gọi khác là chơi Mốt – là trò chơi yêu thích của các bé gái, kết hợp sự nhanh nhạy của tay và mắt cùng khả năng tung hứng khéo léo. Thường chơi chuyền sẽ chơi theo cặp 2 người hoặc tối đa là 3 người.

Cách chơi

– Người chơi chuẩn bị 10 que chuyền và 1 quả bóng. Que chuyền có thế mua hoặc tận dụng đũa, lạt (thanh lan giường, mành ngày xưa). Quả bóng kích thước vừa lòng bàn tay, trẻ em vùng nông thôn ngày xưa thường dùng quả bưởi non hoặc củ khoai tây để thay thế.

– Người chơi ngồi theo tư thế 1 chân duỗi, 1 chân co, sau đó rải que chuyền lên chân duỗi. Mỗi lần tung bóng, người chơi đồng thời phải lấy được que chuyền trước khi bắt lại bóng. Khoảng thời gian rất ngắn này yêu cầu người chơi phải thật nhanh nhẹn và khéo léo.

– Trong quá trình chơi, người chơi bắt đầu từ màn 1 (lấy 1 que 1 lần) sau đó đến màn 2 (lấy 2 que 1 lần) và tiếp tục lần lượt từ màn 2 đến màn 10 là kết thúc phần chơi của 1 người. Hãy thật cẩn thận vì bạn sẽ phải dừng lại ngay khi bắt trượt trái bóng.

Cướp cầu

Tương tự cướp cờ, trò chơi cướp cầu hay tung cầu được tổ chức theo đội, xuất hiện nhiều trong các lễ hội truyền thống của người Việt. Ngoài sự nhanh nhẹn, trò chơi này yêu cầu chiến thuật và sự phối hợp ăn khớp giữa các đồng đội với nhau.

Cách chơi

– Khi có hiệu lệnh bắt đầu, trọng tài tung quả cầu ra sân. Người chơi của 2 đội phải tập trung để giành được quả cầu mang về đích của đội mình hoặc ném vào rổ.

– Để quả cầu có để đến được đích, người chơi phải khéo léo và phối hợp với đồng đội truyền tay nhau trước sự cản trở của thành viên đội đối thủ. Cách chơi này tương tự với trò bóng rổ.

Oẳn tù tì

Không cần đạo cụ hay kỹ thuật gì, oẳn tù tì là trò chơi đơn giản, vui nhộn, chỉ cần tinh ý kết hợp với một chút may mắn. Ở nhiều khu vực, trò chơi oẳn tù xì còn có tên gọi khác là trò “Kéo – búa – bao”.

Cách chơi

– Người chơi phải chọn một trong 3 kiểu:

• Kéo: Thu các ngón tay khác lại, chỉ duỗi thẳng ngón trỏ và ngón giữa tạo thành hình chữ V nhu chiếc kéo.
• Búa: Nắm chặt bàn tay lại như nắm đấm.
• Bao: Mở rộng lòng bàn tay ra.

– Khi có hiệu lệnh, tất cả người chơi phải đồng thời ra một trong 3 kiểu bàn tay nêu trên (kéo/búa/bao). Lưu ý không được ra quá chậm hay quá nhanh so với những người còn lại, như thế là phạm luật (ăn gian).

– Kiểu dáng tay có số lượng người ra ít hơn sẽ bị loại, những người còn lại tiếp tục lặp lại cách thức này đến khi chỉ còn 2 người duy nhất. 2 người cuối cùng oẳn tù tì lần cuối để tìm ra người chiến thắng trung cuộc. Cách tính như sau:

• Kéo thắng bao
• Bao thắng búa
• Búa thắng kéo

Thi thổi cơm

Hội thổi cơm thi ở Đồng Vân là một trong những lễ hội truyền thống nổi tiếng và là một trong những nét đẹp văn hóa của cộng đồng người Việt. Hiện nay, việc thi thổi cơm được truyền cảm hứng và được tổ chức tại nhiều nơi khác nhau trên cả nước với mục đích thử thách sự khéo léo và phối hợp ăn ý giữa các cặp đồng đội nam nữ.

Cách chơi

– Một cuộc thi có thể gồm 2 hoặc nhiều đội chơi, mỗi đội 2 người với nhiệm vụ cụ thể như sau:

• Một người gánh niêu cơm (niêu đất đựng gạo sống và nước).
• Một người cầm bó đuốc (bó đóm được làm bằng que tre ngâm phơi khô).

– Khi có hiệu lệnh của trọng tài, các đội tiến hành đốt cháy bó đuốc để nấu cơm. Người gánh niêu cơm phải di chuyển liên tục không được dừng lại. Người cầm đuốc phải phối hợp và khéo léo để ngọn lửa từ bó đuốc gần nồi cơm trong quá trình 2 người di chuyển giúp cơm chín nhanh nhất có thể.

– Ngoài cầm bó đuốc cung cấp lửa để nấu cơm, người này còn phải canh lúc cơm chín để xới giúp gạo chín đều và không bị khê. Đội chiến thắng là đội nấu cơm chín nhanh nhất và cơm ngon nhất.

Đấu vật

Đấu vật là trò chơi dân gian đặc sắc diễn ra trong các lễ hội truyền thống, chủ yếu tại khu vực miền Bắc, thể hiện tinh thần thượng võ. 2 đô vật tranh tài bằng cách hạ gục đối phương bằng các động tác tay chân kết hợp với chiến thuật cơ thể.

Cách chơi

– 2 đô vật tiến vào sàn đấu, bắt tay làm quen và khởi động làm nóng cơ thể bằng một số động tác tự do.

– Khi có hiệu lệnh từ trọng tài, cả 2 điều chỉnh cơ thể, kết hợp sức mạnh và kỹ thuật để đối chiến với nhau. Người nào bị vật ngã trước đó là người thua cuộc.

Đánh quay

Cốt lõi của trò chơi đánh quay không chỉ nằm ở kỹ thuật của người chơi mà còn ở tạo hình và chất lượng của con quay. Trò chơi này thu hút sự thích thú từ các bé trai và thường chỉ phổ biến ở các vùng ngoại ô, nông thôn vì cần có không gian rộng để chơi.

Cách chơi

– Con quay được làm bằng gỗ hay các đồ vật có hình nón cụt, chân bằng sắt. Sau đó, người chơi dùng một sợi dây, quấn từ dưới lên trên rồi cầm một đầu vào con quay.

– Người chơi quăng mạnh con quay xuống dưới đất cho con quay xoay tròn từng vòng, trong quá trình chơi, con quay của ai quay lâu nhất là người đó thắng.

Thả diều

Hoạt động dân gian gắn liền với hình ảnh đồng quê Việt Nam. Tuy nhiên, đây vẫn được coi là trò chơi “quốc dân” bởi dù thành thị hay nông thôn, vùng miền nào, người lớn hay trẻ em cũng đều biết đến. Thả diều không chỉ là trò chơi mà đôi chi trở thành thú vui tao nhã khi con người ta muốn tìm đến sự bình yên và ký ức tuổi thơ tươi đẹp giữa cuộc sống vội vã hiện nay.

Cách chơi

– Thả diều không yêu cầu về số người, bạn có thể chơi 1 mình hoặc rủ bạn bè cùng chơi để thêm phần náo nhiệt.

– Diều được cố định với một sợi dây chắc chắn, rồi thả lên cao. Người chơi giữ phần gốc của sợi dây để điều chỉnh độ cao và ổn định của con diều. Lưu ý trò chơi này chỉ diễn ra thành công khi trời có gió bởi gió là yếu tố tác động chính khiến diều có thể bay lượn trên bầu trời.

Mèo đuổi chuột

Mèo đuổi chuột là trò chơi vô cùng đơn giản, không cần đến đạo cụ, luật chơi đơn giản, chủ yếu tạo niềm vui, khuấy động không khí và rèn luyện sự nhanh nhẹn cho trẻ nhỏ từ 2-5 tuổi.

Cách chơi

– Người chơi đứng thành một vòng tròn, nắm tay nhau và giơ lên cao. Một người đóng làm mèo và một người đóng làm chuột, mèo đuổi chuột theo đường dích dắc (luồn qua các khoảng trống giữa 2 người đứng giơ tay) với điều kiện mèo bắt buộc phải đi theo cung đường chuột vừa đi qua.

– Trong khi mèo đuổi chuột, những người còn lại đồng thanh hát vang:

“Mèo đuổi chuột

Mời bạn ra đây

Tay nắm chặt tay

Đứng thành vòng rộng

Chuột luồn lỗ hổng

Mèo chạy đằng sau.”

– Mèo đuổi đến khi bắt được chuột sẽ kết thúc 1 lượt chơi, 2 người khác có thể tiếp tục lượt chơi mới, lặp lại quy tắc cũ.

Kéo cưa lừa xẻ

Trò chơi đơn giản kết hợp để dạy bé các bài đồng giao thú vị. 2 bé chơi theo cặp hoặc ba mẹ, ông bà cũng có thể chơi với các bé để tăng sự gắn kết.

Cách chơi

Hai người ngồi đối diện nhau, cầm chặt tay nhau. Vừa hát vừa kéo tay và đẩy qua đẩy trông như đang cưa một khúc gỗ ở giữa hai người.

Mỗi lần hát một từ thì lại đẩy hoặc kéo về một lần.

“Kéo cưa lừa xẻ
Ông thợ nào khỏe
Về ăn cơm vua
Ông thợ nào thua
Về bú tí mẹ
Hoặc:
Kéo cưa lừa xẻ
Làm ít ăn nhiều
Nằm đâu ngủ đấy
Nó lấy mất của
Lấy gì mà kéo.”

Nu na nu nống

Nu na nu nống là trò chơi quen thuộc của trẻ con vùng đồng bằng Bắc Bộ. Trò chơi này có cách chơi rất đơn giản, bé có thể chơi cùng bạn bè hoặc cả gia đình mỗi buổi tối trước giờ đi ngủ để thư giãn và gắn kết tình cảm.

Cách chơi

– Các bé ngồi chơi cạnh bên nhau, duỗi thẳng chân ra, tay cầm tay, vừa nhịp tay vào đùi vừa đọc các câu đồng dao. Nếu số lượng bé chơi nhiều, có thể để các bé ngồi thành vòng tròn.

– Mỗi từ trong bài đồng dao được đập nhẹ vào một chân, bắt đầu từ đầu tiên của bài đồng dao là từ “nu” sẽ đập nhẹ vào 1 chân của bé thứ nhất, từ “na” sẽ đập vào chân 2 của bé thứ nhất, tiếp theo đến chân của bé thứ hai, thứ ba… theo thứ tự từng bé đến cuối cùng rồi quay ngược lại cho đến từ “trống”

– Trò chơi có 2 cách chọn người chiến thắng:

• Cách thứ nhất: Chân của bé nào gặp từ “trống” thì co chân đó lại, bé nào co đủ hai chân đầu tiên người đó sẽ về nhất, bé co đủ hai chân kế tiếp sẽ về nhì… bé còn lại cuối cùng sẽ là người thua cuộc.
• Cách thứ hai: Bé nào co đủ hai chân đầu tiên là người thắng cuộc.

Ném lon

Trong những năm công nghệ chưa phát triển, trẻ em chưa có điều kiện sở hữu các loại đồ chơi hiện đại, chỉ với vài chiếc lon sữa bò cũ và đôi dép, trẻ em có thể tạo nên một cuộc chơi sôi động. Trò chơi ném lon giúp rèn sự chính xác, khả năng ước lượng khoảng cách và tinh thần thi đấu lành mạnh.

Cách chơi

– Vẽ một vòng tròn nhỏ trên nền đất rồi đặt ống lon rỗng vào giữa. Kẻ một vạch đứng cách chiếc lon khoảng 3-5m tùy độ tuổi.

– Mỗi người có 1 lượt ném bằng dép, ai ném trúng và làm chiếc lon văng ra khỏi vòng tròn sẽ được cộng 1 điểm.

– Có thể chia đội để tăng tính cạnh tranh và phối hợp.

Cá sấu lên bờ

Đây là trò chơi vận động tập thể quen thuộc trong sân trường. Trò chơi mô phỏng hình ảnh “cá sấu” dưới nước và người chơi trên bờ, giúp trẻ rèn phản xạ và khả năng quan sát nhanh.

Cách chơi

– Kẻ một đường thẳng làm ranh giới giữa “bờ” và “sông”. Một người làm cá sấu đứng dưới sông, những người còn lại đứng trên bờ, có thể chêu chọc để cá sấu “nổi giận” hoặc mất tập trung.

– Khi người quản trò hô “Cá sấu lên bờ!”, tất cả người chơi phải nhanh chóng nhảy lên bờ. Ai bị cá sấu chạm vào sẽ là người phải đổi vai làm cá sấu.

Tập tầm vông

Tập tầm vông là trò chơi nhẹ nhàng dành cho trẻ nhỏ độ tuổi mầm non, giúp rèn khả năng phán đoán và quan sát tinh tế. Trò chơi cần 2 – 5 người tham gia, người đoán đúng và người đoán sai có thể được cộng điểm hoặc nhận thưởng/phạt tùy theo quy định từ trước đó.

Cách chơi

– Một người làm quản trò, giấu một vật nhỏ bất kỳ trong 1 tay rồi nắm chặt lại. Toàn bộ thao tác này cần được diễn ra sau lưng để đánh lạc hướng người chơi.

– Sau đó, người quản trò đưa tay về phía trước (lòng bàn tay hướng xuống phía dưới) và hát vang bài đồng dao:

“Tập tầm vông

Tay không tay có

Tập tầm vó

Tay có tay không

Tay không tay có

Tay có tay không?”

– Hát xong, người chơi lần lượt đoán xem vật nhỏ kia đang nằm ở tay nào. Đoán xong, quản trò công bố kết quả và tiếp tục lặp lại cách chơi nhiều lần.

Đi cà kheo

Đi cà kheo xuất hiện nhiều trong hội làng và trò chơi dân gian miền quê. Trò chơi đòi hỏi sự thăng bằng và khéo léo, đồng thời giúp người chơi rèn luyện sự tự tin. Đây không chỉ là cuộc thi về kỹ năng mà còn đòi hỏi yếu tố tốc độ.

Cách chơi

– Quản trò kẻ 2 vạch đích cách nhau một khoảng cách nhất định. Người chơi từ vạch xuất phát và đích đến là vạch kẻ phía đối diện.

– Mỗi người cần có 2 cây cà kheo chắc chắn, có chỗ đặt chân.

– Khi có tín hiệu bắt đầu từ quản trò, người chơi bước lên cà kheo, giữ thăng bằng và bắt đầu di chuyển về đích.

– Trong quá trình di chuyển, người nào chạm chân xuống đất sẽ bị loại, người về đích nhanh nhất là người dành chiến thắng.

– Không nên cho trẻ quá nhỏ tham gia bởi việc di chuyển bằng cà kheo không hề dễ dàng, có thể bị té ngã khi thi đấu. Điều này có thể không đảm bảo an toàn cho các bé.

Nhảy dây

Nhảy dây ngày ngay được coi là một môn thể thao để tăng sự dẻo dai, tập luyện sức khỏe và thậm chí để giảm cân được nhiều người lựa chọn. Nhưng trò chơi nhảy dây dân gian tập thể, từ rất lâu đã trở thành hoạt động quen thuộc của các bạn học sinh tại sân trường hoặc trong các hội thao, lễ hội truyền thống.

Cách chơi

– Có thể chơi cá nhân hoặc tập thể. Nếu chơi tập thể, sẽ có 2 người cầm 2 đầu dây quay để cho những người còn lại nhảy vào giữa.

– Người chơi phải căn nhịp, chiều cao và sự uyển chuyển của cơ thể để nhảy và thoát ra ngoài mà không bị sợi dây vướng vào người. Nếu dây vướng vào người là thua cuộc.

– Đội thua sẽ chuyển vai trò làm người quay dây cho đội thắng nhảy.

Búng dây thun

Chỉ với vài chiếc dây thun xanh, đỏ, vàng (đường kính khoảng 3cm) cũng đủ để tạo nên tiếng cười rộn rã, những khoảng thời gian bình yên của cả một thế hệ. Trò chơi dân gian sử dụng dây thun để rèn luyện khả năng sáng tạo, khéo léo và tư duy tính toán của các bạn nhỏ.

Lưu ý khi chơi: Ba mẹ phổ biến luật chơi cho bé hiểu rõ, tránh trường hợp tranh giành. Sau khi chơi cần rửa tay sạch sẽ.

Cách chơi

– Hai người tiến hành oẳn tù tì để quyết định xem ai là người chơi trước.

– Hai người chơi sẽ bỏ ra khoảng 10 vòng thun, sau đó sẽ lần lượt búng các vòng thun để chúng đan vào nhau. Ai búng được vòng thun đan vào trước sẽ là người thắng và được lấy vòng thun của người kia về. Cứ như vậy cho đến khi búng hết 10 vòng thun và so sánh kết quả.

Úp lá khoai

Đây cũng là một trong những trò chơi dân gian đơn giản, không cần phải tính toàn nhiều, cũng không cần sử dụng đạo cụ. Chỉ cần sự tham gia của 5-10 bạn nhỏ, 1 người làm quản trò và những người còn lại là người chơi.

Cách chơi

– Tất cả người chơi ngồi thành vòng tròn, đặt 2 bàn tay của mình xuống đất và ngửa lên.

– Khi bắt đầu đọc “úp lá khoai” thì quản trò lấy tay của mình phủ lên tay của tất cả mọi người. Đồng thời, lúc đó mọi người úp hết bàn tay xuống. Quản trò vừa chỉ vừa hát:

“Mười hai chong chóng

Đứa mặc áo trắng

Đứa mặc áo đen

Đứa xách lồng đèn

Đứa cầm ống thụt

Thụt ra thụt vô

Có thằng té xuống giếng

Có thằng té xuống sình

Úi chà , úi da!”

– Mỗi 1 từ khi quản trò hát tương ứng với 1 cái chỉ vào bàn tay của người chơi, lần lượt theo vòng tròn. Từ cuối cùng – từ “da” dừng lại ở tay ai thì người đó sẽ bị loại.

– Quản trò tiếp tục lặp lại bài hát cho đến khi tìm được người chiến thắng (người còn bàn tay cuối cùng).

Ném vòng

Cách chơi đơn giản giúp trò chơi ném vòng phù hợp với nhiều đối tượng khác nhau. Không chỉ các bé mà thanh thiếu niên cũng vô cùng thích thú với trò chơi này. Tại các lễ hội, khu vui chơi hay hội chợ, trò chơi ném vòng trúng thưởng thu hút nhiều người tham gia.

Cách chơi

– Chuẩn bị từ 1-5 cái chai/cọc, vòng (có thể được làm từ nhựa hoặc tre). Quản trò kẻ vạch cách vị trí đặt chai/cọc một khoảng đủ xa (3-5m) tùy theo sở thích.

– Người chơi đứng ở vạch làm dấu sao cho mũi chân không được chạm vào vạch, có thể hơi ngả người về phía trước, dùng sự quan sát và khéo léo của mình nhắm thẳng mục tiêu và ném những chiếc vòng.

– Nếu vòng xỏ được vào chai/cọc là thành công và ngược lại.

Trốn tìm

Là trò chơi phổ biến toàn cầu nhưng mang đậm ký ức tuổi thơ Việt Nam với không gian sân vườn, bụi tre, góc nhà. Hình ảnh những đứa trẻ trên sân đình, ngoài vườn nhà, trong những ngõ ngách của làng quê cùng nhau chơi trốn tìm tạo nên bức tranh tuổi thơ khiến ta nhớ mãi.

Cách chơi

– Một người bị bịt mắt và đứng cố định ở một vị trí đếm từ 1 đến 20 (hoặc hơn).

– Những người khác nhanh chóng tìm chỗ trốn, phạm vi được khoanh vùng nhất định để giới hạn thời gian tìm kiếm.

– Sau khi đếm xong, người bị bịt mắt được bỏ khăn và đi tìm những người đang trốn. Người bị tìm thấy đầu tiên sẽ trở thành người đi tìm ở lượt chơi sau.

– Một lượt chơi chỉ kết thúc khi tất cả những người đang trốn được tìm thấy. Người đi tìm có quyền bỏ cuộc nếu cảm thấy không thể tìm được hết mọi người.

Nhảy lò cò

Thường dành cho các bé gái, nhảy lò cò đơn thuần là trò chơi giải trí thể hiện sự khéo léo và tạo sân chơi vận động vui nhộn cho các bạn nhỏ.

Cách chơi

– Vẽ các ô số trên mặt đất từ 1 đến 10. Chuẩn bị thêm 1 viên đá/gạch/sỏi nhỏ dạng dẹt (hình dạng của viên đá không bắt buộc nhưng nếu quá tròn, chúng dễ lăn đi xa không theo ý của người ném).

– Kẻ vạch xuất phát cách ô đầu tiên khoảng 30cm. Người chơi đứng ở vạch và ném viên đá vào ô số 1 trong lượt đầu tiên. Nếu viên đá nằm trong ô, người chơi được phép chơi tiếp bằng cách co 1 chân, nhảy lò cò vào tất cả các ô còn lại (ngoài ô chứa viên sỏi). Nếu viên đá không nằm trọn vẹn trong ô số quy định, người chơi sẽ bị mất lượt chơi.

– Mỗi lượt chơi, người chơi nhảy từ ô số nhỏ nhất đến ô số lớn nhất (bỏ qua ô chứa viên đá) rồi quay lại vạch xuất phát. Trong lượt nhảy về đích, người chơi cúi xuống nhặt viên đá và mang về vạch xuất phát.

– Sau khi hoàn thành lượt chơi với ô số 1, người chơi tiếp tục tương tự với các ô số tiếp theo 2,3,4,5,…10 là hoàn thành vòng chơi.

– Lưu ý: Trong quá trình nhảy lò cò, bàn chân của người chơi không được phép chạm vạch, phải đặt trọn vẹn trong các ô số. Nếu phạm luật, bạn sẽ bị loại ngay lúc đó.

Tham khảo các loại đồ chơi vận động cho bé

Chọi gà

Khác với “chọi gà” – thú vui khi cho 2 con gà chọi nhau, trò chơi dân gian “chọi gà” dành cho thanh thiếu nhi là một loại trò chơi vận động dùng đầu gối của 1 chân chiến đấu và hạ gục sự thăng bằng của đối phương.

Cách chơi

– 2 người trong một lượt chơi đứng đối diện nhau, một chân co lên và dùng tay giữ. Chân còn lại làm trụ, người chơi thi đấu trong tư thế nhảy lò cò.

– Khi có hiệu lệnh, cả 2 tiến gần về đối phương, bằng cách va chạm hoặc dùng đầu gối của chân co tấn công nhằm khiến đối phương mất thăng bằng.

– Người nào hạ cả 2 chân cuống hoặc bị ngã trước là người thua cuộc. Lưu ý, trò chơi nhằm rèn luyện sự dẻo dai và thăng bằng, đồng thời tạo sân chơi vận động vui nhộn cho người chơi. Không khuyến khích các lực va chạm quá mạnh gây thương tích cho người tham gia.

Khiêng kiệu

Người chơi chỉ cần làm kiệu và nâng 1 thành viên của đội đối phương lên và di chuyển, trong quá trình di chuyển tránh cho thành viên này bị ngã là được.

Cách chơi

– Tất cả người chơi chia làm nhiều đội chơi nhưng mỗi đội sẽ có 3 người chơi. Và 2 người chơi đứng đối mặt nhau lấy tay phải nắm vào giữa tay ngay cùi chỏ của mình và tay trái thì nắm vào tay phải của người đối diện để làm kiệu.

– Sau đó người chơi còn lại của mỗi đội ngồi lên kiệu của đội mình và người chơi phải giữ thăng bằng để không bị ngã.

Người làm kiệu phải giữ kiệu cho chắc, nếu kiệu bị hỏng hoặc người ngồi kiệu bị ngã thì đội đó thua.

– Khi có hiệu lệnh, các đội đồng thời di chuyển về đích, đội nào về đích hợp lệ và sớm nhất là đội giành được chiến thắng.

Trồng nụ trồng hoa

Trồng nụ trồng hoa là một trò chơi dân gian phổ biến đã xuất hiện từ lâu đời ở nước ta. Trò chơi ra đời từ quá trình lao động của con người Việt Nam, nó cũng là tấm gương phản ánh cuộc sống lao động, sinh hoạt của người Việt xưa.

Bài đồng dao sau đây là một phần không thể thiếu của trò chơi này:

“Đi chợ/ về chợ (chưa đưa chân)

Đi canh một/ về canh một (đưa một bàn chân)

Đi canh hai/ về canh hai (chồng thêm một chân, là hai bàn chân)

Đi canh ba/ về canh ba (chồng thêm, ba bàn chân)

Đi canh tư/ về canh tư (chồng thêm, bốn bàn chân)

Đi sen búp/ về sen búp (chồng thêm một bàn tay chụm lại)

Đi sen nở/ về sen nở (chồng thêm bàn tay hơi xòe nở)

Đi sen tàn/ về sen tàn (bàn tay hoa nở xòe rộng hết cỡ)”.

Cách chơi

– Kẻ 2 vạch ngăn cách, mỗi vạch sẽ cách nhau 8 đến 10m.

– Chia số lượng người chơi thành 2 đội bằng nhau, mỗi đội chọn 2 em là nụ và hoa. Hai đội sẽ oẳn tù tì, bên nào thua sẽ để 2 bé được bầu trồng nụ trồng hoa để đội thắng nhảy qua.

– 2 em được chọn sẽ ngồi ở khoảng giữa 2 vạch vừa kẻ, hai chân đưa ra trước, áp vào nhau thẳng đứng, được gọi là “canh 1”

– Đội bạn nhảy qua canh 1 thì cùng hát “Đi canh 1”, lượt về lại hát “Về canh 1”. Đội nhảy sẽ cử ra một bạn nhảy giỏi nhất đóng vai mẹ, nhảy đầu tiên dẫn cả đội cùng nhảy qua.

– Khi đội bạn nhảy qua canh 1 thì sang canh 2. Hai bé làm nụ và hoa sẽ xếp bàn chân cao hơn, gót chân này xếp trên mũi chân kia. Các bàn tiếp theo lần lượt đưa tay xếp chồng lên cao để cây lớn và tăng độ khó. Bàn càng cao thì các bé càng cần bật nhảy mạnh. Bé nào để chân chạm vào nụ, hoa thì sẽ bị loại.

– Nếu bé nào nhảy kém, không qua được thì có thể chờ mẹ là người nhảy giỏi nhất cứu. Màn cuối là đi qua sông lớn và sông nhỏ, đi qua được cả 2 sông sẽ thắng. Nếu chưa đi qua được sông mà đội đã bị loại hết thì 2 đội sẽ đổi vai trò và bắt đầu chơi lại.

Lộn cầu vồng

Trò chơi vui nhộn và đơn giản dành cho trẻ em độ tuổi mầm non. Trong các trường học hiện nay, trò chơi này vẫn được giáo viên tổ chức cho các bé nhằm phát triển ngôn ngữ và vận động, đồng thời củng cố các nét đẹp văn hóa dân tộc.

Cách chơi

– Hai người nắm tay giơ cao quá đầu tạo thành cầu vồng.

– Những người khác lần lượt chui qua, vùi chui tất cả vừa đồng thanh hát to bài đồng dao:

“Lộn cầu vồng

Nước trong nước chảy

Có cô mười bảy

Có chị mười ba

Hai chị em ta

Ra lộn cầu vồng.”

– Khi kết thúc bài hát, “cầu” hạ tay bắt người đang chui qua. Tiếp tục lượt chơi tiếp theo cho đến khi bắt được thêm 1 người nữa. 2 người bị bắt đổi vai làm “cầu” trong lượt chơi kế tiếp.

Kéo mo cau

Các bạn nhỏ đã từng được nghe ông bà, ba mẹ kể những câu chuyện “hồi xưa” thú vị với những con trâu, đồng lúa,… gắn liền với quê hương tươi đẹp. Tuy nhiên, trò chơi tuổi thơ “Kéo mo cau” thường chỉ quen thuộc với các bạn nhỏ ở khu vực nông thôn.

Cách chơi

– Chuẩn bị 3-5 chiếc mo cau khô (gồm cả bẹ và cành lá).

– Mỗi đội gồm 3 người, được phát 1 chiếc mo cau. Quản trò kẻ vạch xuất phát và vạch đích cách nhau một khoảng tùy ý.

– Một bạn ngồi lên trên bẹ của mo cau, hai tay nắm chặt lên phần cuống lá, hai chân để vào trong mo cau. Hai bạn còn lại trong đội sẽ kéo đến điểm cuối cùng của đường kéo thì đổi vai chơi cứ như vậy kéo lần lượt hết 3 bạn trong nhóm.

– Bạn ngồi trên mo cau mà trượt ra ngoài, thì bạn đó sẽ mất lượt ngồi, phải nhường lượt ngồi cho bạn khác . Nhóm nào hết 3 lượt ngồi nhanh nhất thì nhóm đó chiến thắng.

Thả đỉa ba ba

Trò chơi đuổi bắt tập thể sôi động này không còn xa lạ gì với tuổi thơ của thế hệ 8x, 9x và những năm đầu 10x. Người chơi dùng sự quan sát và phản xạ nhanh nhẹn của mình để không bị “đỉa” bắt lại.

Cách chơi

– Dùng than (hoặc phấn) vẽ một “cái ao” hình tròn và hai bờ hai bên (2 vạch thẳng). Chơi theo nhóm từ 5-15 người.
– Dạy trẻ đọc thuộc bài đồng dao:
“Thả đỉa ba ba
Chớ bắt đàn bà
Phải tội đàn ông
Cơm trắng như bông
Gạo rồng như suối (gạo tiền như nước).
Đổ mắm đổ muối
Đổ chuối hạt tiêu
Đổ niêu nước chè
Đổ phải nhà nào
Nhà đó phải chịu”.

– Chọn 1 người làm “đỉa”. Sau khi chọn xong, cả nhóm cùng đọc bài đồng dao “thả đỉa ba ba”, người làm đỉa đi xung quanh vòng tròn, cứ mỗi tiếng người làm đỉa lại lấy tay chỉ vào một người, bắt đầu tiếng thứ nhất chỉ vào mình, tiếng thứ hai người kế tiếp, rồi lần lượt đến người thứ 2, thứ 3… nếu chữ đỉa cuối cùng rơi vào người nào thì người đó phải đứng lại “ao” làm đỉa, còn những người khác chạy nhanh lên “hai bờ ao”.

– Nếu người nào chậm chân bị “đỉa” bám ở dưới “ao” thì phải xuống “ao” làm đỉa, còn người làm “đỉa” lại được lên bờ. (Cứ như thế trò chơi lại tiếp tục).

Đếm sao

Đếm sao là trò chơi dân gian phổ biến giúp trẻ mầm non rèn luyện khả năng ghi nhớ, ngôn ngữ và sự tập trung thông qua việc đếm từ 1 đến 10. Trong quá trình đếm, người chơi không được đếm nhầm hoặc đếm sai.

Cách chơi

– Trẻ ngồi thành vòng tròn, quay mặt vào trong. Một người đứng ngoài hoặc đứng giữa (quản trò).

– Người đứng ngoài vừa đi vòng quanh vừa vỗ vai từng bạn theo bài đồng dao: “Một ông sao sáng, hai ông sáng sao, ba ông sao sáng… mười ông sáng sao”.

– Khi bài hát kết thúc ở từ “sao” trúng người nào, người đó phải lập tức đếm nhanh một hơi từ 1 đến 10.

– Quy tắc: Đếm luân phiên “sao sáng” (số lẻ) và “sáng sao” (số chẵn).

– Phạt: Người đếm nếu ngừng nghỉ, đếm sai hoặc hết hơi sẽ bị phạt (như làm quản trò hoặc chịu một hình phạt vui). 

Chim bay cò bay

Ở trò chơi này, người tham gia cần tập trung lắng nghe hiệu lệnh của quản trò, phản xạ đóng vai trò vô cùng quan trọng. Khi nghe thấy cụm từ “chim bay” hoặc “cò bay”, người chơi phải nhanh chóng hô to theo và thực hiện động tác dang tay mô phỏng như đang bay.

Cách chơi

– Tập thể sẽ chọn ra một người làm quản trò đứng ở vị trí trung tâm, những người còn lại xếp thành vòng tròn xung quanh.

– Khi quản trò hô “chim bay” hoặc “cò bay” và đồng thời bật nhảy, dang hai tay giống như cánh chim, tất cả người chơi phải đồng thanh hô theo và làm đúng động tác đó.

– Nếu quản trò bất ngờ hô những sự vật hoặc con vật không thể bay như “ghế bay”, “voi bay”… mà ai vẫn dang tay làm động tác bay thì sẽ bị xem là phạm luật. Tương tự, nếu quản trò hô đúng loài có thể bay mà người chơi không thực hiện động tác, người đó cũng bị xử thua và chịu hình phạt theo quy định của nhóm.

Chọi cỏ gà

Cỏ gà là một loài thực phổ biến tại đồng quê Bắc Bộ trong vài tập kỷ trước. Tuy nhiên hiện nay, do ảnh hưởng từ môi trường và các loại hóa chất nông nghiệp, rất khó để có thể bắt gặp loại cỏ này. Trò chơi chọi cỏ gà gắn liền với tuổi thơ của những đứa trẻ ở vùng nông, những buổi chăn trâu cắt cỏ hay theo ba mẹ ra đồng. Những nhánh cỏ mộc mạc nhưng lại có thể tạo nên tiếng cười rộn rã, ký ức đáng nhớ cho cả 1 thế hệ.

Cách chơi

– Chọi cỏ gà thường chơi theo nhóm 2-3 người.

– Mỗi người cầm một cây cỏ gà trên tay, phần cuống cỏ dài khoảng 1 ngón tay. Điều này để đảm bảo khi thi đấu, đối phương hạn chế quất vào tay của người còn lại.

– 2 người thay nhau đánh mạnh cây cỏ gà của mình lên cây cỏ của đối phương, mục đích khiến cho phần củ (có hình dáng như chiếc đầu của con gà) bị đứt.

– Nếu làm đứt được cây cỏ của đối phương, bạn thắng. Ngược lại, sau mỗi lần đánh, nếu cỏ của đối phương chưa đứt thì đối phương sẽ giành được lượt đánh lại cỏ gà của bạn.

Đồ

Trò chơi dân gian “Đồ” hay còn có tên gọi khác là “Keng”. Ở nhiều địa phương, trò chơi “Đồ” còn có đa dạng các kiểu chơi như “đồ tượng”, “đồ cười”,… Không cần dụng cụ, người chơi chủ yếu chơi đuổi bắt để rèn luyện phản xạ và sự nhanh nhẹn. Không gian rộng rãi, không có chướng ngại vật là điều cần thiết để các bạn nhỏ có thể chơi Đồ một cách an toàn.

Cách chơi

– Chơi theo nhóm 8-10 người sẽ phù hợp nhất.

– Oẳn tù tì để chọn ra người phải đuổi bắt. Khi có hiệu lệnh “bắt đầu, những người còn lại chạy nhanh để thoát khỏi sự đuổi bắt. Nếu để người đuổi theo chạm được vào người khi đang chạy, bạn sẽ phải thay thế vai trò cho họ.

– Vừa chạy, bạn vừa phải chú ý đến hiệu lệnh. Khi người đuổi bắt hô lớn “Đồ” hoặc “Keng”, bạn phải dừng lại ngay lập tức dù đang ở tư thế nào và không được nhúc nhích. Nếu nhúc nhích, bạn sẽ thua cuộc.

– Nếu là đồ cười, sau khi người chơi đã dừng lại, người đuổi bắt sẽ dùng lời nói, hành động để chêu chọc (tuyệt đối không được động vào người chơi). Nếu người chơi bật cười tức là thua cuộc.

Truyền tin

Truyền tin là trò chơi dân gian tập thể quen thuộc trong các buổi sinh hoạt lớp, sinh hoạt Đội, trại hè hoặc hoạt động ngoại khóa. Điểm thú vị của truyền tin nằm ở sự “biến dạng thông tin” khi đi qua nhiều người. Qua đó, trẻ hiểu được tầm quan trọng của việc nghe kỹ – nói rõ – truyền đạt trung thực, đồng thời nhận ra hậu quả của việc thêm bớt hoặc hiểu sai thông tin.

Cách chơi

– Tất cả người chơi sẽ được chia đều vào các đội với số lượng thành viên bằng nhau. Sau đó, mỗi đội xếp thành một hàng dọc.

– Quản trò nói thầm vào tai của những người đầu hàng một cụm từ hoặc thông điệp gì đó (cụm từ/thông điệp của mỗi đội nên khác nhau). Người đầu hàng của mỗi đội quay về và nói thầm vào tai người thứ 2 của hàng mình những gì mình vừa nghe được. Lần lượt, người thứ 2 nói thầm vào tai người thứ 3 và tiếp tục cho đến người cuối hàng.

– Người cuối hàng của mỗi đội sau khi tiếp nhận thông tin sẽ công bố kết quả (những gì mình nghe được). Nếu kết quả trùng khớp với thông tin gốc, đội đó được cộng điểm. Đội có kết quả sai sẽ chịu một hình phạt gì đó theo quy định của ban tổ chức.

Đua thuyền trên cạn

Đua thuyền trên cạn là trò chơi dân gian tập thể mô phỏng hoạt động chèo thuyền truyền thống của người Việt, đặc biệt gắn liền với đời sống sông nước và các lễ hội vùng ven sông, ven biển. Thay vì thi đấu trên mặt nước như các cuộc đua thuyền thật, trò chơi này được tổ chức trên sân đất hoặc sân trường nhưng vẫn giữ tinh thần phối hợp nhịp nhàng, đồng lòng như một đội chèo thuyền thực thụ.

Cách chơi

– Chuẩn bị không gian sân hoặc bãi đất rộng rãi, bằng phẳng, không trơn trượt. Kẻ vạch xuất phát và vạch đích cách nhau một khoảng nhất định (tùy theo ban tổ chức).

– Mỗi đội khoảng 4-6 người, ngồi thành một hàng dọc trên mặt đất, người phía sau ngồi sát vào lưng người phía trước, 2 chân móc lên chân người phía trước, bám chắc bằng lực của đôi chân. Tay người ngồi sau có thể chống xuống đất hoặc nắm vai người phía trước tùy theo biên thể.

– Khi có hiệu lệnh xuất phát, các đội dùng tay chống xuống đất và phối hợp nhịp nhàng để nâng người “chèo” về phía trước.

– Cả đội phải di chuyển cùng nhau một cách nhịp nhàng, không được đứng dậy chạy. Trong quá trình di chuyển, đội nào bị đứt hàng (tách rời đội hình) thì phải quay lại vạch xuất phát.

– Đội nào về đích nhanh nhất mà không phạm luật là đội chiến thắng.

Bầu cua cá cọp

Khác với nhiều trò chơi dân gian thiên về vận động như kéo co hay ô ăn quan, bầu cua cá cọp là trò chơi mang yếu tố may mắn, dự đoán và tạo không khí náo nhiệt trong dịp Tết Nguyên Đán. Tuy mang tính “đỏ đen”, nhưng trong phạm vi gia đình hoặc trường lớp, trò chơi thường được tổ chức với mục đích vui chơi, không đặt nặng thắng thua bằng tiền bạc.

Cách chơi

– Chuẩn bị một bàn bầu cua hoặc tờ giấy vẽ 6 hình: bầu, cua, cá, cọp, gà, nai cùng 3 viên xúc xắc có in 6 hình tương ứng, thêm 1 cái bát/đĩa để xúc xắc. Người chơi có thể sử dụng tiền lẻ, kẹo hoặc vật tượng trung để đặt cược nhằm tăng phầm hấp dẫn.

– Một người được chọn làm “nhà cái”, chịu trách nhiệm lắc xúc xắc và phân bổ thưởng – phạt. Những người còn lại là người chơi, tham gia đặt cược vào các hình mình dự đoán sẽ xuất hiện.

– Trước khi lắc xúc xắc, người chơi đặt vật cược vào một hoặc nhiều hình mà mình tin rằng sẽ xuất hiện. Người chơi có thể đặt vào một hình duy nhất hoặc chia ra nhiều hình khác nhau để tăng cơ hội trúng.

– Nhà cái đặt ba viên xúc xắc vào bát, lắc đều rồi úp xuống bàn. Sau khi tất cả người chơi đã đặt cược xong, nhà cái mở bát để công bố kết quả.

– Nếu hình người chơi đặt cược xuất hiện trên một viên xúc xắc, họ được nhận lại số cược tương ứng. Nếu hình đó xuất hiện 2 hoặc 3 lần, số thưởng được nhân lên tương ứng. Nếu không xuất hiện lần nào, người chơi mất số cược đã đặt.

Đập niêu đất

Đập niêu đất là một trò chơi dân gian quen thuộc, thường xuất hiện trong các lễ hội truyền thống, hội làng. Không chỉ trẻ em mà người lớn cũng vô cùng hứng thú với trò chơi này. Ở nhiều nơi, đây là trò chơi đặc trưng không thể thiếu, tạo nên nét đẹp văn hóa vùng miền.

Cách chơi

– Đạo cụ quan trọng nhất là những chiếc niêu đất (bên trong có thể chứa kẹo, phần quà nhỏ hoặc giấy ghi phần thưởng). Niêu được treo lơ lửng trên cao bằng dây, độ cao được thiết kế phù hợp với đối tượng người tham gia (trẻ em hay người lớn).

– Kẻ vạch xuất phát, đảm bảo người chơi cách vị trí niêu đất khoảng 3-5 mét. Khi đến lượt, người chơi được bịt mắt và cầm gậy, di chuyển về phía trước.

– Người chơi dùng gậy dò tìm và cố gắng xác định vị trí niêu để đập trúng. Trong quá trình này, khán giả xung quanh có thể cổ vũ, hướng dẫn (hoặc trêu vui) để tăng thêm phần sôi động.

– Nếu người chơi đập trúng và làm vỡ niêu, phần quà bên trong sẽ thuộc về họ. Nếu sau một số lần đập quy định mà chưa trúng, lượt chơi sẽ chuyển sang người tiếp theo.

Hò dô ta

Tên gọi “hò dô ta” bắt nguồn từ tiếng hô nhịp nhàng khi mọi người cùng phối hợp thực hiện một hành động chung – gợi nhớ đến những câu hò khi lao động tập thể như kéo lưới, kéo gỗ hay chèo thuyền. Trò chơi không đòi hỏi nhiều dụng cụ phức tạp, chủ yếu đề cao tinh thần đồng đội, sự phối hợp nhịp nhàng và khả năng lắng nghe hiệu lệnh.

Cách chơi

– Người chơi được chia thành hai hoặc nhiều đội có số lượng thành viên bằng nhau. Các đội xếp thành hàng dọc hoặc hàng ngang, tùy theo không gian tổ chức.

– Quản trò (người điều khiển trò chơi) sẽ hô các khẩu lệnh có kèm theo cụm từ “Hò dô ta!”. Khi nghe thấy cụm từ này, tất cả người chơi phải đồng thanh hô to “Hò dô ta!” và thực hiện đúng động tác đã quy định trước đó (ví dụ: bước lên một bước, ngồi xuống, giơ tay, quay sang trái…). Nếu khẩu lệnh không có “Hò dô ta” mà người chơi vẫn làm theo thì bị tính là phạm luật.

– Quản trò có thể thay đổi nhịp độ nhanh – chậm, xen kẽ các khẩu lệnh thật và giả để tăng độ thử thách. Người chơi phải tập trung lắng nghe và phản ứng nhanh, chính xác theo hiệu lệnh.

– Những người hoặc đội thực hiện sai động tác, phản ứng chậm hoặc làm theo khi không có hiệu lệnh “Hò dô ta” sẽ bị trừ điểm hoặc loại khỏi vòng chơi (tùy cách tổ chức). Đội còn lại nhiều thành viên nhất hoặc có số điểm cao nhất sẽ giành chiến thắng.

Nhảy cóc

Nhảy cóc là một trò chơi dân gian quen thuộc, gắn liền với tuổi thơ của nhiều thế hệ trẻ em Việt Nam. Trò chơi thường diễn ra ở sân trường, bãi đất trống hoặc khu vực rộng rãi, nơi các bạn nhỏ có thể thoải mái vận động. Không cần dụng cụ phức tạp, nhảy cóc chủ yếu dựa vào sự linh hoạt, sức bật và tinh thần vui chơi tập thể.

Cách chơi

– Người chơi có thể tham gia theo nhóm từ 4-10 người hoặc nhiều hơn. Một số người sẽ cúi gập người, chống hai tay lên đầu gối hoặc đùi để tạo thành “chướng ngại vật”, những người còn lại xếp hàng phía sau chuẩn bị nhảy.

– Người làm “cóc” đứng dang chân vừa phải, cúi gập lưng song song với mặt đất, hai tay chống chắc vào đầu gối để giữ thăng bằng. Các “cóc” có thể đứng cách nhau một khoảng nhất định để tạo thành một hàng dài.

– Người nhảy lấy đà từ phía sau, đặt hai tay lên lưng người phía trước và bật mạnh hai chân để vượt qua. Khi tiếp đất, phải đứng vững, không va chạm mạnh hoặc làm ngã người phía dưới.

– Sau khi nhảy qua hết một lượt, người vừa nhảy xong có thể xuống làm “cóc” ở vị trí cuối hàng. Trò chơi tiếp tục luân phiên để tất cả người chơi đều được trải nghiệm cả hai vai trò.

Dẫn nước

Dẫn nước là trò chơi dân gian thường diễn ra vào mùa hè, mô phỏng hoạt động dẫn nước trong lao động sản xuất ngày xưa, khi con người phải phối hợp nhịp nhàng để vận chuyển nước từ nơi này đến nơi khác. Bằng sự khéo léo và khả năng phối hợp, tương tác, các đội phải dẫn được nhiều nước nhất từ “nguồn” về đích để giành chiến thắng.

Cách chơi

– Người chơi được chia thành các đội với số lượng thành viên bằng nhau, xếp thành hàng dọc. Khi có hiệu lệnh, người đầu hàng múc nước từ xô rồi chuyền cho người tiếp theo, có thể chuyền bằng cốc, tay hoặc miệng. Nước được truyền lần lượt qua từng thành viên cho đến người cuối cùng, người này sẽ đổ nước vào chai ở vạch đích.

– Trong quá trình chuyền, người chơi không được chạy khỏi vị trí (trừ khi luật cho phép), không được dùng thêm dụng cụ ngoài quy định. Nếu làm đổ nước quá nhiều hoặc vi phạm luật, đội có thể bị nhắc nhở hoặc trừ điểm.

– Sau thời gian quy định (ví dụ 3-5 phút), đội nào có lượng nước nhiều nhất sẽ giành chiến thắng. Trò chơi có thể tổ chức nhiều vòng để tăng tính cạnh tranh và tạo thêm sự hào hứng.

Chọi dế

Trò chơi thường diễn ra vào mùa hè – thời điểm dế phát triển mạnh và dễ tìm trong các bãi cỏ, ruộng đồng. Hình ảnh những chú dế khỏe, càng to, kêu vang được xem là “chiến binh” dũng mãnh trong các cuộc so tài nhỏ đầy kịch tính.

Cách chơi

– Mỗi người chơi chuẩn bị 1 chú dế. Ngoài ra cần một chiếc hộp nhỏ hoặc vòng tròn vẽ trên đất để làm “đấu trường”.

– Hai chú dế được đặt vào trong hộp (hộp phải đủ hẹp để chúng chạm mặt nhau). Khi có hiệu lệnh, người chơi dùng que nhỏ nhẹ nhàng chạm vào râu hoặc phía sau dế để kích thích chúng di chuyển và đối đầu. Hai con dế sẽ xòe càng, cắn hoặc đẩy nhau.

– Con dế nào bỏ chạy, không tiếp tục tấn công hoặc nhảy ra khỏi vòng trước sẽ bị xem là thua cuộc. Con còn lại được tính là chiến thắng. Trận đấu thường diễn ra trong thời gian ngắn.

Múa hình tượng

Trò chơi này không chỉ tạo sự vui nhộn cho mọi người, mà còn giúp người chơi ôn lại lịch sử, nhớ đến tên các danh nhân anh hùng dân tộc Việt Nam ta.

Cách chơi

– Đầu tiên, các đội chơi sẽ cử một thành viên đại diện lên đứng trước đội mình để diễn tả hành động hay tạo dáng của một người anh hùng dân tộc nào đó để cho đội mình đoán và nêu tên.

– Trong quá trình chơi, đội nào có nhiều câu trả lời đúng là đội đó thắng.

Bắn bi

Những viên bi ve tròn xoe nhiều màu sắc là cả một bầu trời ký ức tuổi thơ tươi đẹp của bao đứa trẻ. Trò chơi này thường chỉ có các bé trai tham gia, luật chơi tương tự các chơi bi – a ngày nay, người chơi phải dùng bi của mình để bắn trúng bi của những người khác.

Cách chơi

– Một vòng tròn được vẽ trên mặt đất và đặt các viên bi mục tiêu vào giữa, hoặc đào một lỗ nhỏ để người chơi lần lượt bắn bi vào. Khoảng cách đứng bắn được quy định trước để đảm bảo công bằng.

– Người chơi dùng ngón tay cái búng viên bi của mình về phía mục tiêu. Mục tiêu có thể là bắn trúng viên bi của đối phương, làm viên bi mục tiêu văng ra khỏi vòng tròn hoặc bắn vào lỗ theo quy định.

– Trò chơi kết thúc khi các viên bi trong vòng đã được bắn hết hoặc sau một số lượt quy định. Người thu được nhiều bi nhất hoặc hoàn thành mục tiêu nhanh nhất sẽ là người chiến thắng.

Thi ăn

Tùy theo cách tổ chức, thi ăn có thể sử dụng nhiều loại thực phẩm khác nhau như bánh, trái cây, kẹo, thạch… Điểm hấp dẫn của trò chơi không chỉ nằm ở tốc độ ăn mà còn ở sức ăn của mỗi người.

Cách chơi

– Mỗi người chơi được phát cho 1 khẩu phần ăn như nhau. Khi có hiệu lệnh “bắt đầu”, tất cả tập trung ăn nhanh và nhiều nhất có thể.

– Người thắng cuộc là người ăn hết đồ ăn nhanh nhất (trong trường hợp hết thời gian vẫn chưa có người chơi nào ăn hết thì người chiến thắng sẽ là người ăn được nhiều nhất).

Thiên đàng hỏa ngục

Đối với trò chơi này, người chơi đơn giản chỉ cần lựa chọn giữa “Thiên đàng” và “Hịa ngục”, cách thức bị phạt hoặc được thưởng tùy vào sự lựa chọn của người chơi.

Cách chơi

– Đầu tiên, tất cả các người chơi chọn ra hai người chơi để đứng giơ cao tay lên, và những người còn lại sẽ nối đuôi nhau đi xuyên qua vòng tay này, đồng thời vừa đi vừa đọc:

“Thiên đàng hỏa ngục hai bên. 

Ai khôn thì nhờ

Ai dại thì sa.”

– Khi đọc hết bài này, hai người chơi giơ tay sẽ lập tức hạ tay xuống, nếu người chơi nào bị chặn lại sẽ phải có hai lựa chọn là “Thiên đàng hay Hỏa ngục”.

– Nếu chọn Thiên đàng, người chơi sẽ được hai người giơ tay lúc đầu làm thành cái kiệu bằng tay và khiêng một bạn khác di chuyển.

– Nếu người chơi can đảm chọn Hỏa ngục thì sẽ bị người giơ hai tay lúc đầu phạt bằng cách làm động tác chặt cổ, chặt tay. Cứ thế trò chơi sẽ tiếp tục cho đến khi tất cả thành viên để phải đưa ra chọn lựa: Thiên đàng hay Hỏa ngục.

Lưu ý khi tổ chức trò chơi dân gian cho thiếu nhi

Để trò chơi dân gian thực sự mang lại giá trị giáo dục và niềm vui cho trẻ, người tổ chức cần chuẩn bị kỹ lưỡng, đảm bảo công bằng – an toàn – phù hợp.

• Phổ biến luật và cách thức rõ ràng: Phổ biến luật chơi ngắn gọn và dễ hiểu theo từng độ tuổi của trẻ để đảm bảo công bằng. Nếu trẻ cảm thấy khó hiểu, nên làm mẫu trực quan để trẻ quan sát.
• Lồng ghép bài học và giáo dục: Trò chơi dân gian không chỉ để giải trí mà là cơ hội tuyệt vời để giáo dục trẻ về tính yêu quê hương đất nước và truyền thống văn hóa dân tộc. Ngoài ra, các bài học về tinh thần toàn kết, kiên cường, lòng nhân ái hoặc các kỹ năng sống gần gũi có thể được lồng ghép một cách khéo léo.
• An toàn cần được ưu tiên: Trong quá trình diễn ra trò chơi, đặc biệt là các trò chơi ngoài trời hoặc yêu cầu đạo cụ cần phải có sự giám sát của người lớn. Một số trò chơi vận động mạnh như kéo co, đấu vật, nhảy bao bố,… có thể xảy ra thương tích ngoài da nếu bị té ngã. Phụ huynh có thể cân nhắc có nên cho con tham gia hay không.
• Chọn trò chơi phù hợp với độ tuổi: Không phải trò chơi nào cũng phù hợp với mọi độ tuổi. Với trẻ dưới 4 tuổi thì ba mẹ/giáo viên nên ưu tiên cho con chơi những trò chơi dân gian nhẹ nhàng, vui nhộn như chi chi chành chành, úp lá khoai, ni na nu nống. Trong khi đó, những trò chơi yêu cầu cao về tư duy như “Ô ăn quan” thường dành cho trẻ từ cấp 1 trở lên.
• Không gian và số lượng người tham gia: Một số trò cần diện tích rộng và đông người (rồng rắn lên mây, kéo co), trong khi các trò như ô ăn quan, tập tầm vông có thể tổ chức trong lớp học. Cần ước lượng số lượng trẻ để chia nhóm hợp lý, tránh tình trạng quá đông gây lộn xộn hoặc quá ít khiến trò chơi kém sôi động.
• Không đặt nặng kết quả: Mục tiêu chính của trò chơi dân gian là niềm vui và trải nghiệm, đồng thời tạo cơ hội để giao lưu, gắn kết cộng đồng nên người lớn cần giải thích với trẻ để bé không đặt nặng việc thắng – thua.
• Chuẩn bị đạo cụ đầy đủ: Một số trò chơi rất khó diễn ra hoặc không thể hiện được trọn vẹn nếu thiếu đạo cụ(cờ, dây thừng, bao bố, niêu đất,…), đây cũng là một phần quan trọng của các trò chơi dân gian Việt Nam.

Việc chủ động chuẩn bị đầy đủ đạo cụ và các phương án dự phòng, kết hợp với cách thức giáo dục phù hợp giúp bé có những trải nghiệm thú vị, an toàn và ý nghĩa nhất với các trò chơi dân gian truyền thống.

Trong nhịp sống hiện đại, việc tái hiện và tổ chức các trò chơi dân gian truyền thống chính là cách giúp trẻ em hiểu hơn về giá trị văn hóa, học cách gắn kết và phát triển kỹ năng một cách tự nhiên. Giữ gìn và lan tỏa những trò chơi dân gian cũng chính là gìn giữ một phần đẹp đẽ của tuổi thơ Việt. Hy vọng những chia sẻ của Pakey hôm nay sẽ giúp bạn hiểu biết hơn về một phần giá trị văn hóa truyền thống nước nhà.

Nếu bạn cần tư vấn thêm, hãy gọi ngay chúng tôi: 0968 501 561 nhé!